มิวเซียมสยามกับประวัติศาสตร์พื้นที่
จากนายเรือโทแห่งฝรั่งเศส สู่ ออกพระศักดิ์สงครามของสยาม
มิวเซียมสยามกับประวัติศาสตร์พื้นที่
06 ธ.ค. 66 295

ผู้เขียน : วรกานต์ วงษ์สุวรรณ

 

 

               ข้าฯ นายเรือโท เชวาเลียร์ เดอ ฟอร์บัง เป็นทหารเรือของฝรั่งเศส เดินทางเข้ามาสยามพร้อมกับคณะราชทูต เชวาเลียร์ เดอ โชมองต์ ราชทูตคณะแรกของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 เมื่อเดินทางมาถึงเมืองบางกอก ข้าฯ และคณะราชทูตได้สำรวจป้อมปราการ จึงเห็นว่าป้อมนี้ใช้การไม่ดีนัก เมื่อข้าฯ และคณะราชทูตได้เข้าเฝ้าสมเด็จพระนารายณ์และถวายคำแนะนำถึงการสร้างป้อมใหม่ที่ทันสมัยและใช้การได้ดี สมเด็จพระนารายณ์จึงขอตัวข้าฯ และนายช่าง เดอ ลามาร์ ให้อยู่สยามเพื่อสร้างป้อมใหม่ และตัวข้าฯ ได้รับบรรดาศักดิ์เป็น “พระศักดิ์สงคราม” ดำรงตำแหน่งแม่กองคุมการสร้างป้อมบางกอก และเป็นผู้ว่าราชการเมืองบางกอก

               ข้าฯ ถูกส่งตัวมาที่เมืองบางกอกเพื่อสร้างป้อมปราการสำหรับมอบให้ทหารฝรั่งเศสควบคุม ป้อมเมืองบางกอกนี้ถือว่าเป็นเมกกะโปรเจกต์ของช่วงเวลานั้นเลย เพราะเมืองบางกอกเป็นเมืองยุทธศาสตร์ที่สำคัญของสยาม การสร้างป้อมที่ตั้งอยู่ริมมุมโค้งกระแสน้ำ ถือเป็นชัยภูมิที่ดีของเมือง

               นายช่าง ลามาร์ ได้ออกแบบ วาดแผนผังป้อมเป็นรูปแฉก มีหอรบเป็นรูปห้าเหลี่ยม ขุดคูล้อมรอบ แต่การก่อสร้างป้อมเป็นไปอย่างล่าช้า ด้วยคุณภาพแรงงานและสถานที่ที่ค่อนข้างอันตราย ในขณะที่ก่อสร้างป้อม ข้าฯ ก็ได้ฝึกทหารสยามไปด้วย ทหารเหล่านั้นเป็นว่านอนสอนง่าย เรียนได้คล่องแคล่ว เรียบร้อยดี จนปฏิบัติหน้าที่ได้เหมือนทหารฝรั่งเศส

                เมื่อการสร้างป้อมเสร็จ ก็เกิดเหตุการณ์ก่อกบฏขึ้นที่กรุงศรีอยุธยาโดยกลุ่มแขกมักกะสัน มีการไล่ล่าจนมาถึงเมืองบางกอก ข้าฯได้รับคำสั่งให้กักเหล่าผู้ก่อการกบฏไม่ให้ออกไปปากน้ำได้ ข้าฯและทหารประจำป้อมได้ต่อสู่รบกับแขกมักกะสันเหล่านั้นทำให้ข้าฯ สูญเสียทหารไปถึง 336 นาย ส่วนแขกมักกะสันล้มตายไป 17 นาย เหตุการณ์นี้ทำให้ข้าฯ เศร้าสลดยิ่งนัก

                ข้าฯ อยู่สยามเป็นเวลา 3 ปี มีหน้าที่สำคัญในการสร้างป้อมและควบคุมป้อมเมืองบางกอกรวมถึงการฝึกทหารประจำการป้อม เมื่อมีการผลัดแผ่นดินจากสมเด็จพระนารายณ์มาเป็นสมเด็จพระเพทราชา ข้าฯพร้อมทหารฝรั่งเศสได้เดินทางออกจากสยามและไม่หวนกลับมาอีกเลย

(บทบรรยายนี้สร้างขึ้นโดยอิงจาก พระราชพงศาวดารภาคที่ 80 จดหมายเหตุฟอร์บัง)

 

บันทึกของข้าพเจ้า

               ข้าฯ เริ่มจดบันทึกตั้งแต่ออกเดินทางจากเมืองเบรสต์ ฝรั่งเศส เพื่อภารกิจทางการทูตกับสยาม เนื้อหาในเล่มเป็นบันทึกความทรงจำของฉันที่ได้เล่าประวัติส่วนตัว  สาเหตุที่เดินทางมากับราชทูตฝรั่งเศส และรับราชการอยู่ในสยาม เพื่อสร้างป้อมเมืองบางกอกและร่วมปราบกบฏแขกมักกะสัน เรื่องราวต่างๆ ที่ข้าฯ ได้พบเห็นอาจมีมุมมองที่แตกต่างไปจากบันทึกของคนอื่นๆ นั่นก็เป็นเพราะข้าฯ อยู่ในสยามถึง 3 ปีกว่า เป็นระยะเวลาที่นานกว่าใคร

               บันทึกของเชวาเลียร์ เดอ ฟอร์บัง ได้รับการตีพิมพ์เป็นหนังสือโดย François Girardi ค.ศ.1729 มีความยาวถึง 383 หน้า ในปีพ.ศ.2487 หม่อมเจ้าดำรัสดำรง เทวกุล แปลแบบเก็บความและตีพิมพ์ในชื่อ “บันทึกความทรงจำของออกพระศักดิ์สงคราม”

แหล่งที่มาภาพจาก https://www.christies.com/en/lot/lot-6210305

 

 

ป้อมน้อยล้อมรอบป้อมบางกอก ออกแบบโดยวิศวกรฝรั่งเศส ชื่อ Vollant

 

แหล่งที่มาภาพ : แผนที่ป้อมเมืองธนบุรีครั้งแผ่นดินพระนารายณ์ . รศ. ดร.ปรีดี  พิศภูมิวิถี (เอกสารสำเนา)

 

 

 

ภาพการสู้รบระหว่างทหารฝรั่งเศส ทหารสยาม กับกบฏมักกะสันที่ป้อมเมืองบางกอก

ฟอร์บังใช้เวลาเดือนกว่า จึงจะจัดการพวกแขกมักกะสันได้ ฝ่ายสยามสูญเสียทหารไปราว 366 คน

และพวกมักกะสันตายไปเพียง 17 คน แต่ก็ยังมีหลงเหลืออยู่บ้างซ่อนตามจุดต่าง ๆ ทั่วเมืองบางกอก

 

แหล่งที่มาภาพ : ศูนย์ประวัติศาสตร์อยุธยา

แกลเลอรี่


ย้อนกลับ