สุขเสี่ยงโชค “ลอตเตอรี่” เรื่องเล่าจากกระดาษแห่งความหวัง
พรุ่งนี้รวยยยยย!! – แค่คิด ใจก็เต้นจะแย่ ตอนลุ้นลอตเตอรี่ร่างกายของเราจะหลั่งสารโดพามีน (Dopamine) ที่ทำให้ตื่นตัว กระชุ่มกระชวย และพึงพอใจ ไม่ต่างจากการเล่นโซเชียลแล้วมีคนกดไลค์ยังไงยังงั้น ยังไม่นับเรื่องอัศจรรย์พันลึกขององค์แม่เลขเด็ด ปรากฏการณ์พลาดไปนิด ของแปลกให้โชค และสารพัดความเชื่อฉบับพี่ไทยที่ส่งให้วัฒนธรรมเสี่ยงโชคกลายเป็นความหรรษาระดับชาติ เบื้องหลังตัวเลขแห่งความหวังล้วนมีเรื่องราวที่เราไม่เคยรู้หรือยังติดค้างอยู่ในใจ
คุณฝน-สุพิชญา นิทัศน์วรกุล หัวหน้าสำนักสื่อสารองค์กร สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล จะมาไขความกระจ่างเรื่องราวในกองสลากฯ ด้วยอยู่มานานกว่า 30 ปี รู้ตั้งแต่กอสซิปแม่ค้าขายลอตเตอรี่ยันปัญหาระดับประเทศ ตกตะกอนเป็นเรื่องเล่าสุดกระชับหลังกองสลากฯ รับรองว่าอ่านจบ ถ้าไม่งัดสลากเก่าขึ้นมาเพ่งก็ต้องไปป้วนเปี้ยนหน้าแผงลอตเตอรี่พรุ่งนี้อย่างแน่นอน
ระหว่าง “หวย” กับ “ลอตเตอรี่”
“ลอตเตอรี่” กับ “หวย” ต้องแยกกัน หวยเข้ามาในไทยสมัยรัชกาลที่ 3 ตอนนั้นคนมีเงินก็ใส่ตุ่มฝังดินไว้ ไม่เอาเงินมาใช้ ทำให้เศรษฐกิจไม่หมุนเวียน จากบันทึกมีชาวจีนรับราชการชื่อว่า “จีนหง” เข้าเฝ้า กราบทูลว่าถ้าจะให้คนใช้เงินต้องเล่นฮวยหวยเหมือนในจีน “ฮวยหวย” แปลว่า ชุมนุมดอกไม้ วิธีเล่นคือเอาภาพดอกไม้ใส่ภาชนะเสี่ยงทาย ใครทายถูกก็ได้เงินไป ปรากฏคนสนใจดีเกินคาด จนภายหลังเรียกว่าหวย
ต่อมาสมัยรัชกาลที่ 5 ท่านอยากให้คนไทยเปิดหูเปิดตา จึงจัดให้มีการแสดงสินค้าจากต่างประเทศที่ตึกคองคาเดีย (ศาลาสหทัยสมาคม) แต่กลายเป็นว่าสินค้าเหลือเยอะมาก พ่อค้าต่างชาติขาดทุน ช่วงนั้นที่ปรึกษาชาวอังกฤษ มิสเตอร์เฮนรี อาลาบาสเตอร์ (เป็นผู้อำนวยการการออกลอตเตอรี่ครั้งแรกตามแบบยุโรป) เสนอว่าให้ลองออกเป็นลอตเตอรี่ดู ผู้ที่ถูกรางวัลจะได้รับสิ่งของในราคาเท่ากับเงินรางวัล ส่วนใครจะรับเงินสดก็ได้ แต่จะถูกหัก 10% ในปี พ.ศ. 2417 จึงเป็นครั้งแรกที่คนไทยรู้จักลอตเตอรี่ และเป็นครั้งเดียวในสมัยรัชกาลที่ 5 ก่อนจะมีเหตุการณ์ออกลอตเตอรี่ครั้งสำคัญในสมัยรัชกาลที่ 6 คือลอตเตอรี่เสือป่าล้านบาท นับเป็นหนึ่งในแรร์ไอเทมของนักสะสม การออกสลากในครั้งนั้นเพื่อนำรายได้ไปซื้อปืนพระราชทานแก่กองเสือป่า หวยจึงถูกผลักไปอยู่ใต้ดินเป็นสิ่งผิดกฎหมาย ด้วยสภาวะสงครามทำให้การออกสลากหยุดชะงักไปอีก 10 ปี และเริ่มกลับมาเพื่อหารายได้ช่วยการศึกษา การพยาบาล ออกตามงานสำคัญต่างๆ เช่น งานฤดูหนาว งานกาชาด ชื่อสลากก็จะเปลี่ยนไปตามชื่องานแต่ละครั้ง เมื่อลอตเตอรี่ปรากฏตัวในงานเลี้ยงสังสรรค์ ก่อนจะออกรางวัลจะมีวงดนตรี วงวายุบุตร ขึ้นร้องเพลง ตอนนั้นชื่อเสียงโด่งดังมาก กลายเป็นหนึ่งในความบันเทิงเสี่ยงโชคแห่งยุค
ยืนหนึ่งสินค้าขายดี ไม่มีแปรผันตามเงินในกระเป๋า
มันน่าแปลก เศรษฐกิจดีคนก็ซื้อลอตเตอรี่เพราะมีเงิน แต่เศรษฐกิจไม่ดียิ่งอยากซื้อใหญ่เพราะหวังถูกรางวัล มันเป็นความสุขจากความหวัง เก็บสลากใส่กระเป๋ามา 15 วัน แค่นึกเล่นๆ ว่าถ้าถูกรางวัลจะเอาเงินไปทำอะไรก็มีความสุขแล้ว คนซื้อส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นคนรวย บางทีคนรวยก็ซื้อนะ แต่ภาพรวมลอตเตอรี่เป็นความหวังของชนชั้นกลางมากกว่า
เลขเด็ดของไทย ไลฟ์สไตล์การวัดดวง
ลอตเตอรี่มีทั่วโลก แต่จริตการซื้อเลขแตกต่างกันไป อย่างฝรั่งจะซื้อเลขวันครบรอบแต่งงาน วันพิเศษของครอบครัว เลขใกล้ตัว ส่วนของไทยจะเป็นการแสวงหาเลขเด็ด เลขมงคล แต่เราเชื่อว่าเลขอะไรก็ออกได้ทั้งนั้น มีงวดหนึ่ง อารุจน์ รณภพ มาออก งวดนั้นเลขท้าย 3 ตัวออก 999 ก็เคยมาแล้ว เลข 888 ก็ออกมาแล้ว หรือรางวัลที่ 5 ออก 234567 เรียงกันแบบนี้เลย เราเชื่อว่ามันไม่เกี่ยวกับเลขเด็ดอะไรเลย มันเป็นโชคใครโชคมัน หลายคนที่ถูกรางวัลที่หนึ่งเล่าว่าไม่ได้ตั้งใจซื้อเลขที่ถูก มีเลขเด็ดในใจแล้ว แต่พอจะซื้อมันไม่มีบนแผง คนขายก็บอกเอาเลขนี้เถอะมันใกล้กัน ก็ซื้อมาแล้วดันถูก ดวงล้วนๆ แต่ถ้าไม่ซื้อประตูดวงก็จะไม่เปิด เคยมีคนถูกสลากรางวัลที่หนึ่งเบิ้ลติดกันสองครั้งด้วยนะ แต่ส่วนใหญ่ทางเราเก็บไว้เป็นความลับทั้งหมด ไม่ได้ออกข่าว ที่เห็นลงข่าวคือไปให้สัมภาษณ์กันเอง แล้วเรื่องลอตเตอรี่นี่มันเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตคนไทย มันคือความสนุก คือความเป็นกลุ่มก้อน เป็นหัวข้อที่คุยกันได้แบบไม่มีกั๊ก ไม่เหมือนเรื่องการเมือง ศาสนา หรือกีฬาที่จะฟาดฟันแบ่งข้างกัน
เครื่องออกรางวัลมือหมุน บทพิสูจน์ความโปร่งใสที่ไม่ได้ตั้งใจวินเทจ
เราใช้คนล้วนๆ เพื่อให้การออกรางวัลเป็นไปอย่างโปร่งใส เครื่องออกรางวัลปรับปรุงมาเรื่อยๆ ล่าสุดทุกวันนี้ไม่มีกลไกไฟฟ้าเลย ใช้แรงเหวี่ยงแรงโน้มถ่วง บ้านๆ มาก แต่มีมาตรฐาน ISO ในการออกรางวัลเพื่อตรวจสอบย้อนกลับได้ตั้งแต่ต้น ต่างจากการออกรางวัลในช่วงแรกที่ใช้เครื่องอัตโนมัติ พอหลังถูกไฟไหม้ในเหตุการณ์ทางการเมืองก็เปลี่ยนเป็นอุปกรณ์วงล้อหมุนด้วยมือ เข้าปี 2530 มีความพยายามจะล็อกเลข เราก็เปลี่ยนเครื่องเป็นโปร่งใสโดยให้สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบังทำให้ พอปี 2546 เกิดเหตุการณ์กลมบางกรวยหวยล็อกอีก ก็เปลี่ยนวิธีใหม่ ใช้เครื่องนนทรี 1 เป็นวงล้อกลมๆ ที่มีตลับลูกบอลหมายเลข เราปรับปรุงมาเรื่อยๆ เพื่อให้เห็นว่าทุกขั้นตอนโปร่งใส และมีถ่ายทอดสดในไทยรัฐทีวีและอมรินทร์ทีวี สองช่องนี้ได้สิทธิ์ในการถ่ายทอดสด ขณะเดียวกันเขาจะทำสารคดี เรื่องสั้นซิทคอม และประชาสัมพันธ์เรื่องราวของกองสลากฯ เป็นการแลกเปลี่ยนสิทธิประโยชน์กัน
“เลขเด็ด” การตลาดบนความหวังของคนทั้งประเทศ
ความพยายามในการแสวงหาเลขเด็ดมีมานานแล้ว และมีกลุ่มคนที่ตักตวงผลประโยชน์จากสิ่งเหล่านี้ เช่น มิจฉาชีพที่แฝงมาในคราบคนบอกเลขเด็ด เล่นกับความเชื่อความศรัทธาของคน บางคนอ้างว่าสามารถ ล็อกเลขได้ แต่ต้องโอนเงินมาให้ก่อน แล้วส่งข่าวเวียนไปตามบ้าน ทางไลน์บ้าง ทีมงานกองสลากก็ต้องคอยแก้ข่าว ด้านหนังสือพิมพ์หลายฉบับก็หวังยอดขาย เว็บไซต์หวังยอดโฆษณา เลยลงสถานที่และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้คนไปขอ พอได้เลขเด็ดมาก็แห่ซื้อกันเร็วมากจนเกลี้ยงแผง ทีนี้แม่ค้าหัวใสก็สร้างปรากฏการณ์ผีน้อยกับกบไชโยขึ้นมาอีก สัญลักษณ์เล็กๆ บนลอตเตอรี่ที่เชื่อว่าถ้ามีบนสลากจะถูกรางวัลใหญ่ เพราะเคยมีรางวัลที่หนึ่งออกแล้วมีรูปนี้อยู่ ความจริงเป็นรหัสป้องกันการปลอมแปลง เป็นรูปประจำตัวของรหัสใบนั้น แต่จะสัญลักษณ์อะไรก็มีสิทธิ์ถูกหมด บอกแล้วอยู่ที่ดวง นี่คือการตลาดของธุรกิจที่เกี่ยวโยงกับการออกสลากฯ ตัวสำนักงานสลากเองไม่ได้มีเป้าหมายให้คนแห่ซื้อสลากกันเยอะๆ เราพิมพ์ข้อความไว้บนสลากว่าไม่ส่งเสริมให้ซื้อสลากหลายใบ ให้ซื้อแต่น้อย และห้ามขายสลากกับคนที่อายุต่ำกว่า 20 ปี ซึ่งเป็นไปตาม พ.ร.บ.ที่กำหนด
“สลากทิพย์” ไร้ที่มาที่ไป ขึ้นเงินไม่ได้ แถมเสี่ยงติดคุก!
ทุกงวดที่ออกรางวัลเจอการปลอมแปลงลอตเตอรี่แทบทุกครั้ง เคสแบบนี้เราเรียกตำรวจจับเลย และไม่เคยเล็ดลอดไปได้ เพราะเรามีมาตรการตรวจสอบที่เข้มข้น บางคนถ่ายเอกสารสีมา พอเอาน้ำลูบก็หลุดแล้ว ตัวกระดาษสำหรับพิมพ์ของเราซ่อนเส้นไหมไว้ในตัวกระดาษ ใช้เข็มเขี่ยมันจะโผล่ขึ้นมา กันน้ำ จะมีลายน้ำฝังอยู่เพื่อป้องกันการปลอมแปลง
ลอตเตอรี่โค้ด : รหัสลับใต้ลวดลายวิจิตร
ในอดีตภาพบนลอตเตอรี่วาดมือด้วยพู่กัน เดี๋ยวนี้วาดด้วยวิธีหลากหลายขึ้น ทั้งพู่กัน สีไม้ สีโปสเตอร์ สีอะครีลิก แล้วเอามาผสมกับกราฟิก ภายใต้ลวดลายวิจิตรเราแฝงสัญลักษณ์เล็กๆ ทั้งรูป ตัวอักษร และลายเส้นไว้มากมาย เพื่อเป็นเครื่องหมายตรวจสอบการปลอมแปลง และถ้าสังเกตเลขวันที่ แต่ละงวดใช้ฟอนต์ต่างกันหมด พอเราเห็นปุ๊บจะรู้เลยว่ามันปลอม
ส่วนรูปภาพมันเป็นซีรีส์นะ ต้องวางแผนล่วงหน้าทั้งปี นำเสนอคอนเซ็ปต์กับผู้บริหาร อย่างปีก่อนเป็นภาพเมืองรอง ภาพหัวโขน ก่อนหน้าก็มีภาพชุดนกไทย ว่าวไทย เครื่องดนตรีไทย ช้างไทย ชุดวันขึ้นปีใหม่ วันแรงงาน เป็นต้น คนสะสมเขาตามหาตรงนี้ด้วย จากกระดาษที่เป็นความหวัง พอพ้นวันที่ 1 และ 16 ของแต่ละเดือนไปอาจกลายเป็นของสะสม เพราะคุณค่าของมันนอกจากในทางศิลป์แล้ว ยังสะท้อนเรื่องราวประวัติศาสตร์และสังคมไทยด้วย ดูเหมือนเป็นเรื่องเล็กๆ แต่ภาพวาดบนสลากนี่ต้องละเอียดมาก ทั้งเรื่องลิขสิทธิ์และความถูกต้อง มีอยู่ครั้งหนึ่งเป็นซีรีส์พิเศษที่จำไปจนตาย คือเป็นภาพสมเสร็จแล้วใช้คำว่า Hybrid Animal โอ้โห! เป็นประเด็นใหญ่โตว่าใช้คำนี้ได้ยังไง ตอนนั้นร้อนไปถึงกูรูกับผู้เชี่ยวชาญด้านต่างๆ มาระดมให้ความเห็นและเขียนอธิบาย นึกย้อนไปแล้วตลกมาก
เรื่องกอสซิปในวงสลาก
เรื่องราวของคนที่ถูกสลากมีเยอะมาก มีหนึ่งเคสนานแล้วเขานั่งรถสามล้อแล้วไม่มีเงิน ก็เจียดเอาลอตเตอรี่ให้ไปหนึ่งใบ ปรากฏชุดนั้นถูกรางวัลที่หนึ่ง ที่รู้เพราะตอนมาขึ้นเงินเขาเล่าให้ฟังว่าเสียดาย ไม่น่าให้คนขับสามล้อไป ดวงของคนขับสามล้อแท้
มีอีกเคสคุณลุงถูกรางวัล 11 ใบ ตอนเอามาขึ้นเงินเปิดบัญชีให้ภรรยาหมดเลย ทีมงานก็สรรเสริญว่าคุณลุงสุดยอด รักภรรยามาก รุ่งขึ้นคุณลุงมาอีกรอบ คราวนี้เอาสลากมาขึ้นเงินอีก 10 ใบ บอกจะเอาไปใช้เอง เป็นไง ร้ายไหมล่ะ
แต่คนถูกลอตเตอรี่ใช่ว่าจะมีชีวิตราบรื่นเสมอไปนะ หลายเคสก็เกิดปัญหา เช่น มีแม่ค้าขายสลากคนหนึ่งถูกรางวัล ได้เงินเป็นสิบล้าน พอสองปีถัดมาเขาถูกรถชน เสียชีวิตทั้งสามีภรรยา ชีวิตก็แบบนี้แหละ ไม่มีอะไรแน่นอน แต่การได้เจอคนที่ถูกรางวัลเยอะก็ทำให้เราได้เรียนรู้วิธีคิดหลากหลาย บางคนถูกสลากรางวัลที่หนึ่งแล้วใช้เงินจนหมด กลับมาลำบากเหมือนเดิม พอไปถามเขาก็บอกว่าไม่เห็นแปลก เคยจนมาก่อนจะกลับมาจนอย่างเดิมก็ไม่มีปัญหา ในเมื่อได้มีช่วงชีวิตที่มีความสุขที่สุดแล้ว อยากซื้ออะไรก็ซื้อ อยากใช้อะไรก็ใช้ ในเมื่อเงินมันมาเพราะความบังเอิญ ถ้าจะกลับมาจนอีกก็ไม่เห็นเป็นอะไร...ดูปลงๆ แต่เราก็เซอร์ไพรส์ในวิธีคิดของเขานะ
สลากกินแบ่งรัฐบาล รายได้ล้นฟ้า แล้วเงินล่ะไปไหน
สลากงวดหนึ่งจัดจำหน่าย 100 ล้านฉบับ (100,000,000 ฉบับ) เงินรายได้จากการขายสลาก 60% คือเงินรางวัล 23% ส่งเข้ารัฐเป็นรายได้แผ่นดิน 12-14% เป็นค่าใช้จ่ายบริหารจัดการที่ให้กับตัวแทนจำหน่ายในแต่ละภาคส่วน 3% ที่เหลือเป็นเงินเดือน ค่าน้ำ ค่าไฟ และกันไว้สำหรับสาธารณประโยชน์ ในกิจกรรม CSR เราดูแลสังคมในส่วนการศึกษา การแพทย์ สังคมสงเคราะห์ สาธารณสุข การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม เราเปรียบสำนักงานกองสลากเป็นสะพาน เป็นผู้ร่วมให้ แต่คนที่ให้จริงๆ คือพี่น้องประชาชนที่ซื้อสลากและผู้ที่ขายสลาก มันเลยไม่หยุดอยู่แค่ความสุขของคนที่ถูกรางวัล คนขายก็สุขเพราะเป็นรายได้เลี้ยงชีพ บางคนบอกชีวิตเปลี่ยนเพราะถูกรางวัล เราก็อยากบอกว่ามีอีกหลายชีวิตที่ดีขึ้น มันเป็นความสุขที่ส่งต่อไปยังโรงเรียนที่ยากจน เด็กที่ไม่มีอาหารกลางวันกิน โรงพยาบาลที่ไม่มีเครื่องมือทางการแพทย์ หรือถนนหนทางต่างๆ เพราะฉะนั้นเราถึงทำงานด้วยความสุข พยายามทำเต็มที่ และเมื่อเล่าให้ใครฟังก็ภูมิใจ
หลายคนมองว่าสลากกินแบ่งรัฐบาลเป็นการพนันและมอมเมาประชาชน
ทำไมคนถึงคิดว่าเราเป็นการพนัน ต้องย้อนกลับไปปี พ.ศ. 2478 มีกฎหมายการพนันฉบับเดียวเท่านั้นในไทย อะไรที่เป็นเกม สลากกินแบ่ง สลากกินรวบ ตีไก่กัดปลา ไพ่ตอง บาคาร่า รวมเรียกการพนันหมด พอปี พ.ศ. 2517 มี พ.ร.บ.สำนักงานสลากกินแบ่งของเราเอง จากประวัติศาสตร์มนุษยชาติ มนุษย์ชอบการเสี่ยงโชค ชอบการลุ้น ในโลกนี้แทบทุกรัฐบาลจัดให้มีการเสี่ยงโชคเพื่อตอบสนองความต้องการตรงนี้ อย่างสลากกินแบ่ง ถ้าคิดว่าเป็นการพนัน เราก็ยืนยันว่าเป็นการพนันอย่างอ่อน แต่เราก็ยืนยันให้คนซื้ออย่างมีสติ ซื้อเพราะมีความสุข สุขจากความหวัง จัดสรรเงินให้ดี ซื้อพอให้กระชุ่มกระชวยไปอีก 15 วันให้มันได้ลุ้น สุดท้ายอย่าไปลุ่มหลงเพราะมันอยู่ที่ดวงของเรา ไม่ต้องไปเสาะแสวงหาเลขเด็ดอะไรมากมาย เพราะมันจะนำไปสู่การหลอกลวงจากมิจฉาชีพ และสุดท้ายแม้ว่าจะไม่ถูกรางวัล ความสุขจากความหวังของคุณมันไม่ได้หล่นหายไปไหน เพราะมันถูกส่งต่อไปให้ผู้คนอีกมากมายในสังคมค่ะ
เพิ่มระยะห่างตัวอักษร
เส้นช่วยในการอ่าน
เน้นการเชื่อมโยง
ปรับชุดสี
เปิดการใช้งาน
ปิดการใช้งาน
คำแนะนำการใช้งาน
ย้อนกลับ
