ในอดีตการถ่ายภาพไม่ใช่สิ่งที่แพร่หลายดังเช่นปัจจุบัน ด้วยเหตุต้นทุนสูงและกระบวนการบันทึกภาพที่ต้องใช้เวลาและทักษะความชำนาญไม่น้อย ภาพถ่ายไม่ได้มีความหมายเพียงบันทึกความทรงจำเท่านั้น หากยังถูกใช้เพื่อวัตถุประสงค์อื่นด้วย เช่น การทูต การทหาร และการสำรวจพื้นที่

               ในประเทศไทย ภาพถ่ายเริ่มมีบทบาทมากขึ้นตามพัฒนาการของเทคโนโลยีการถ่ายภาพ โดยเฉพาะช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ซึ่งนับเป็นยุคที่ภาพถ่ายทางอากาศเข้ามามีความสำคัญอย่างยิ่ง ทั้งในด้านการวางผังเมือง การทหาร และการทำความเข้าใจภูมิประเทศ เมื่อหลายสิบปีก่อนมีแผนที่ถ่ายภาพจากดาวเทียม สภาพเมืองกรุงเทพฯ เคยถูกมองจากฟากฟ้าผ่านภาพถ่ายด้วยเลนส์กล้องของ ปีเตอร์ วิลเลียมส์ ฮันท์ (Peter Williams-Hunt) นายทหารชาวอังกฤษ ผู้ทิ้งมรดกภาพถ่ายจำนวนมากอันทรงคุณค่าไว้ให้ศึกษาประวัติศาสตร์ของกรุงเทพฯ และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แม้จุดประสงค์หลักของภาพถ่ายชุดนี้จะถูกใช้ในการคำนวณค่าปฏิกรรมสงครามก็ตาม แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่ารูปภาพเหล่านั้นมีประโยชน์ต่อแวดวงวิชาการหลายด้าน ทั้งภูมิศาสตร์ ผังเมือง โบราณคดี ฯลฯ 

 

ภาพที่ 1 ปีเตอร์ วิลเลียมส์ ฮันท์ (Peter Williams-Hunt)

แหล่งที่มาภาพ: https://biblioasia.nlb.gov.sg/files/pdf/vol-5/issue-1/v5-issue1_WilliamsHunt.pdf

 

               ปีเตอร์ วิลเลียมส์ ฮันท์ เกิดเมื่อปี ค.ศ. 1919 ที่เมืองเคเวอร์แชม (Caversham) ในวัยเด็กเขามีความสนใจด้านโบราณคดีเป็นอย่างมาก เมื่อสงครามโลกครั้งที่สองปะทุขึ้น วิลเลียมส์ ฮันท์ได้เข้าร่วมกองทัพ ทำหน้าที่เป็นนักแปลความหมายและวิเคราะห์ภาพถ่าย รวมถึงปฏิบัติหน้าที่ในฐานะเจ้าหน้าที่ข่าวกรองและพลร่ม โดยประจำการอยู่ในหน่วยแปลภาพถ่ายของกองทัพอากาศอังกฤษในแอฟริกาเหนือและอิตาลี

               เมื่อสงครามในภาคพื้นยุโรปใกล้สิ้นสุดลง เขาถูกส่งไปปฏิบัติหน้าที่ต่อในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ระหว่างการประจำการ วิลเลียมส์ ฮันท์ได้ย้ายที่ทำงานไปหลายเมืองที่สำคัญ อาทิ กรุงเทพฯ ไซ่ง่อน (โฮจิมินห์ในปัจจุบัน) และสิงคโปร์ ทำให้เขามีโอกาสศึกษาและทำความเข้าใจพื้นที่ต่าง ๆ ในภูมิภาคนี้อย่างลึกซึ้ง พร้อมกับตีพิมพ์บทความทางวิชาการจำนวนมาก

               ด้วยประสบการณ์มากมาย ภาพถ่ายทางอากาศของวิลเลียมส์ ฮันท์มีส่วนสำคัญในการค้นพบหลักฐานทางโบราณคดีหลายแห่งจากมุมมองทางอากาศ นอกจากนี้ เขายังได้รับมอบหมายให้ดูแลห้องสมุดภาพถ่ายทางอากาศขนาดใหญ่ ซึ่งรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้โดยเฉพาะ

 

ภาพที่ 2 ทิวทัศน์อาคารริมน้ำในย่านใจกลางเมืองของสิงคโปร์

แหล่งที่มาภาพ: https://biblioasia.nlb.gov.sg/vol-5/issue1/apr-2009/williams-hunt-aerial-view-photograph/

 

               ในชุดภาพถ่ายทางอากาศของวิลเลียมส์ ฮันท์ แสดงให้เห็นมุมมองประเทศไทยจากมุมสูงที่ถ่ายระหว่างปี ค.ศ. 1944–1946 มีทั้งหมด 1,671 ภาพ ครอบคลุมหลายจังหวัด เช่น กรุงเทพมหานคร พระนครอยุธยา เพชรบุรี ลำพูน นครราชสีมา พิษณุโลก และเชียงใหม่ ซึ่งบันทึกสภาพบ้านเมือง ทั้งในเขตเมืองและชนบทที่แสดงให้เห็นการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่และวิถีชีวิตในแต่ละภูมิภาคได้อย่างชัดเจน นอกจากนี้ ภาพถ่ายชุดนี้ยังรวมภาพจากประเทศใกล้เคียง เช่น กัมพูชา เมียนมาร์ มาเลเซีย สิงคโปร์ และอินโดจีน รวมถึงบางพื้นที่ที่ไม่สามารถระบุตำแหน่งได้ชัดเจน โดยภาพทั้งหมดเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์และภูมิศาสตร์ที่มีคุณค่าต่อการศึกษาและทำความเข้าใจวิวัฒนาการของสภาพภูมิประเทศและสังคมในอดีต

 

ภาพที่ 3 สถานีหัวลำโพง (ซ้าย) และสถานีหัวลำโพงปัจจุบัน (ขวา)

แหล่งที่มาภาพ: https://travel-and-history.com/old-aerial-photography-of-thailand/ 

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/80/0005512-%E0%B8%AA%E0%B8%96%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B5%E0%B8%A3%E0%B8%96%E0%B9%84%E0%B8%9F%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%A7%E0%B8%A5%E0%B8%B3%E0%B9%82%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%95%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%A2%E0%B9%87%E0%B8%99.jpg

 

               ภาพถ่ายในกรุงเทพฯ ของปีเตอร์ วิลเลียมส์ ฮันท์ บันทึกสภาพแวดล้อมและวิถีชีวิตของเมืองไว้อย่างชัดเจน ตัวอย่างเช่น ภาพสถานีรถไฟหัวลำโพง ศูนย์กลางคมนาคมที่สำคัญของประเทศ สภาพคลองผดุงกรุงเกษมที่มีเรือเล็กของชาวบ้านใช้สัญจร และพื้นที่อยู่อาศัยของผู้คน แสดงให้เห็นความแตกต่างอย่างมาก ทั้งสภาพอาคารบ้านเรือน จำนวนประชากรและรถยนต์ การจราจร วิถีชีวิตของผู้คน เมื่อเปรียบเทียบกับสภาพปัจจุบัน

 

ภาพที่ 4 สะพานพระพุทธยอดฟ้าในอดีตและปัจจุบันแหล่งที่มาภาพ: https://www.facebook.com/photo/?fbid=382146388560203&set=a.355565291218313

               เช่นเดียวกับสะพานพุทธ สะพานถนนแห่งแรกที่เชื่อมระหว่างฝั่งพระนครและฝั่งธนบุรี ครั้งหนึ่งสะพานจะได้รับความเสียหายจากทิ้งในช่วงสงคราม แต่ยังเป็นเส้นทางหลักในการเดินทางของผู้คน แม้การสัญจรอาจไม่ขวักไขว่มากเท่ากับสมัยปัจจุบัน  ซึ่งได้กลายเป็นอีกหนึ่งของแลนด์มาร์คสำหรับนักท่องเที่ยวและคนไทยที่นิยมมาเดินเล่น ชมวิวและบรรยากาศริมแม่น้ำยามเย็น หลายคนที่มาซื้อดอกไม้ย่านปากคลองตลาดมักมาถ่ายภาพบนสะพานด้วย ทำให้สะพานพุทธกลายเป็นพื้นที่ร่วมสมัยที่สะท้อนภาพความต่อเนื่องและการเปลี่ยนแปลงของวิถีชีวิตริมแม่น้ำเจ้าพระยาได้อย่างชัดเจน

 

ภาพที่ 5 วัดพระศรีสรรเพชญ์ และ วัดพระราม จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

แหล่งที่มาภาพ: https://travel-and-history.com/old-aerial-photography-of-thailand/

 

               นอกจากภาพถ่ายในกรุงเทพฯ แล้ว เมืองเก่าอย่างจังหวัดพระนครศรีอยุธยาในช่วงเวลานั้นก็เป็นอีกพื้นที่ถ่ายภาพของวิลเลียมส์ ฮันท์ โดยเฉพาะโบราณสถานสำคัญ เช่น วัดพระศรีสรรเพชญ์ และวัดพระราม แสดงให้เห็นสภาพพื้นที่โบราณสถานในอดีตก่อนการบูรณะและพัฒนาให้เป็นระเบียบเรียบร้อยดังเช่นปัจจุบัน และเป็นส่วนหนึ่งของอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาที่ได้รับการขึ้นทะเบียนจากองค์การยูเนสโกให้เป็นมรดกโลกในปี ค.ศ. 1991 จนกลายเป็นอีกหนึ่งแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของประเทศไทย

 

ภาพที่ 6 ปีเตอร์ วิลเลียมส์ ฮันท์ขณะปฏิบัติหน้าที่ที่ประเทศมาเลเซีย

แหล่งที่มาภาพ: https://scispace.com/pdf/the-williams-hunt-collection-aerial-photographs-and-cultural-1zpwz0q7wf.pdf

 

               นอกเหนือจากการถ่ายภาพทางอากาศแล้ว วิลเลียมส์ ฮันท์ยังสนใจศึกษาเกี่ยวกับชนพื้นเมืองชาวโอรังอัสลี (Orang Asli)  ชนกลุ่มน้อยในคาบสมุทรมาเลเซีย โดยศึกษาการตั้งถิ่นฐานและการใช้ที่ดินจากภาพถ่ายทางอากาศ รวมถึงศึกษาเรื่องขนบธรรมเนียมและความเชื่อของชนพื้นเมือง เขาเลือกพำนักอยู่ในมาเลเซียต่อหลังปฏิบัติหน้าที่เสร็จแล้ว อีกทั้งยังมีบทบาทช่วยรวบรวมวัตถุวัฒนธรรมของชนพื้นเมือง และทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาด้านชนพื้นเมืองให้กับบริติช มิวเซียมด้วย

               วิลเลียมส์ ฮันท์มอบชุดภาพถ่ายของเขาให้เพื่อนร่วมงาน จอห์น แบรดฟอร์ด (John Bradford) ก่อนเสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางรถยนต์ในปีค.ศ. 1953 และในปัจจุบันภาพถ่ายทางอากาศชุดนี้อยู่ในการดูแลของวิทยาลัยบูรพคดีศึกษาและการศึกษาแอฟริกา (School of Oriental and African Studies หรือ SOAS) กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ

               แม้ปีเตอร์ วิลเลียมส์ ฮันท์ไม่ได้มีความสัมพันธ์โดยตรงกับประเทศไทย แต่ภาพถ่ายทางอากาศของเขาแสดงให้เห็นสภาพภูมิประเทศและผังเมืองในอดีตอย่างชัดเจน ซึ่งมีคุณค่าอย่างยิ่งในฐานะแหล่งข้อมูลสำคัญสำหรับการศึกษาประวัติศาสตร์และภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และสะท้อนการเปลี่ยนแปลงในยุคปัจจุบัน

 

ข้อมูลอ้างอิง

Betgem, F. (2022). Old aerial photography of Thailand - TRAVEL AND HISTORY. TRAVEL and HISTORY. สืบค้นจาก https://travel-and-history.com/old-aerial-photography-of-thailand/

Lertlum, S., & Moore, E. (n.d.). Williams-Hunt Aerial Photograph Collection. สืบค้นจาก https://www-archive.cseas.kyoto-u.ac.jp/www/2016/wp-content/uploads/2013/02/Williams-Hunt_collection.pdf

Moore, E. (2009). The Williams-Hunt Collection Aerial photographs and cultural landscapes in Malaysia and Southeast Asia. Elizabeth Moore 265 Sari -International Journal of the Malay World and Civilisation, 27(2), 265–284. สืบค้นจาก https://scispace.com/pdf/the-williams-hunt-collection-aerial-photographs-and-cultural-1zpwz0q7wf.pdf?utm_source=chatgpt.com