มิวเซียมสยาม (Museum Siam) : km-detail

ย้อนกลับ

พระราชวังดุสิต สร้างพระราชวัง สร้างพระราชอำนาจ

Museum Core

12 ก.ค. 63 1K

ผู้เขียน : รัชนก พุทธสุขา

พระราชวังดุสิต: สร้างพระราชวัง สร้างพระราชอำนาจ

พระราชวังดุสิตตั้งอยู่สุดถนนราชดำเนินนอก เขตดุสิต พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้จัดซื้อที่ด้วยเงินของพระคลังข้างที่ตั้งแต่ริมคลองผดุงกรุงเกษมถึงคลองสามเสนบริเวณสวนสุนันทาสำหรับประทับพักแรม และพระราชทานนามว่า “สวนดุสิต” ภายหลังเสด็จประทับในวังดุสิตอย่างถาวร จึงพระราชทานนามใหม่ว่า “พระราชวังสวนดุสิต” ดังที่ปรากฏในราชกิจจานุเบกษาแจ้งความเรื่องสวนดุสิตดังนี้ “ด้วยทรงพระราชดำริห์ว่า ในฤดูร้อนในพระบรมมหาราชวังร้อนจัด เพราะมีตึกบังอยู่โดยรอบ ไม่เปนที่ลมเดินสดวก อนึ่งพระราชอัทยาไศรย โปรดทรงพระราชดำเนินด้วยพระบาท ในระยะทางอันหนึ่งพอสมควรแก่พระกำลัง ก็เปนที่ทรงสบาย ถ้าประทับอยู่บนพระที่นั่ง ไม่ได้เสด็จพระราชดำเนินแห่งใดหลายเดือน ก็ไม่ใคร่ทรงสบาย จึงต้องเสด็จพระราชดำเนินประพาสหัวเมือง เพื่อได้ทรงสำราญพระราชอิริยาบทเนือง ๆ ทรงพระราชดำริห์เพื่อจะให้มีการประทับร้อน แลมีที่ทรงพระดำเนินด้วยพระบาทในกรุงเทพฯ ให้เปนการสตวาดีได้ความตามพระราชประสงค์ทุกเมื่อ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ซื้อสวนแลนาในระหว่างคลองผดุงกรุงเกษม จนถึงคลองสามเสน ด้วยตวันออกจดทางรถไฟ ด้วยเงินพระคลังข้างที่ ซึ่งเปนพระราชทรัพย์ส่วนในพระองค์ เพื่อจะได้ทำที่ประทับแลถนนหนทางที่ประพาศต่อไป ด้วยเงินพระคลังข้างที่ทั้งสิ้นพระราชทานชื่อที่ตำบลนี้ว่า “สวนดุสิต” ผู้ใดจะเรียกชื่อที่นี้ ให้เรียกตามชื่อที่พระราชทานไว้ ฤๅถ้าจะออกชื่อที่ประทับก็ห้ามอย่าให้เรียกว่า “พระราชวัง” เพราะเหตุที่มิได้สร้างขึ้นด้วยพระราชทรัพย์ สำหรับใช้จ่ายการแผ่นดิน ซึ่งจะเปนพระราชวังสำหรับแผ่นดินสืบไป ที่วังนี้บางทีพระราชทานเปนวังพระเจ้าลูกเธอ พระองค์หนึ่งพระองค์ใดต่อไป เพราะฉนั้นจึงไม่ควรเรียกว่า “พระราชวัง” ให้เรียกแต่ว่า “วังสวนดุสิต” เท่านั้น เป็นการสมควรแล้ว”

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเริ่มนำสถาปัตยกรรมตะวันตกเข้ามาใช้ในการสร้างพระราชวังของราชวงศ์ พระราชวังสวนดุสิตได้รับการเรียกว่า “สวนแห่งสวรรค์” การทำให้กลายเป็นตะวันตก แต่ยังคงเชื่อมต่อกับพระราชพิธีในพระราชวังอยู่ การสร้างพระราชวังดุสิตเป็นแรงกระตุ้นให้เกิดการขยายออกของเมือง ทำให้เกิดการตัดถนน ที่เชื่อมโยงระหว่างพื้นที่ที่กำลังพัฒนากับพระบรมมหาราชวัง ส่วนถนนด้านนอกกำแพงเมืองไปจนถึงพระราชวังดุสิตเริ่มก่อสร้างขึ้นใน พ.ศ. 2442 คือ ถนนราชดำเนินนอก และถนนราชดำเนินกลาง ตามลำดับ เป็นถนนที่แสดงถึงความศิวิไลซ์ ชาวตะวันตกได้ให้นิยายของถนนราชดำเนินว่า “เป็นถนนที่มี 3 ช่องทาง สองข้างทางมีต้นไม้ที่ร่มรื่นและทางเดินเท้า เป็นถนนที่ดีที่สุดในกรุงเทพฯ” สิ่งนี้ทำให้ทราบว่าเกิดการเปลี่ยนแปลงด้านคมนาคม จากเมื่อก่อนเป็นการเดินทางทางน้ำ เปลี่ยนเป็นการเดินทางทางบก ตั้งแต่มีการรับเอาเทคโนโลยีและประดิษฐกรรมจากตะวันตกเข้ามาในหมู่ราชสำนักและชนชั้นสูงอย่างรถยนต์ หรือที่เรียกกันในสมัยนั้นว่า รถมอเตอร์คาร์ นอกจากนี้ยังเกิดความคิดเรื่องการวางผังเมือง การตกแต่งเมือง อย่างไรก็ตามยังคงช้ากว่ายุโรปมาก เพราะในยุโรปมีแนวคิดด้วยการวางผังเมือง การตกแต่งเมือง และสุขอนามัย มานานแล้ว ซึ่งเป็นเรื่องปกติของการปรับปรุงเมืองในยุโรป

ใน พ.ศ. 2443 มีการสร้างพระที่นั่งวิมานเมฆ ซึ่งเป็นพระที่นั่งองค์แรกในพระราชวังดุสิต โดยใช้เครื่องไม้สักที่โปรดเกล้าฯ ให้รื้อย้ายมาจากพระที่นั่งมันธาตุรัตนโรชจน์ ในพระราชวังจุฑาธุชราชฐาน เกาะสีชัง มาปลูกสร้างใหม่เพื่อเป็นสถานที่สำหรับแปรพระราชฐาน และเป็นพระตำหนักที่ประทับสำหรับเจ้านายต่างชาติที่เสด็จมาเยือนประเทศไทย พระที่นั่งวิมานเมฆเป็นพระที่นั่งไม้สักทองทั้งหลัง แต่มีการก่อสร้างเป็นสถาปัตยกรรมแบบยุโรป มีการติดตั้งระบบน้ำและบำบัดน้ำเสียที่จะทำให้ผู้อยู่อาศัยในพระราชวังดุสิตได้รับมาตรฐานด้านสุขอนามัยที่ทันสมัย มีการจัดสวนทางเดินริมคลอง และสะพานที่ใช้ในการสร้างการจัดวางเชิงพื้นที่ของพระราชวังโบราณ เป็นเขตพระราชฐานชั้นนอก เขตพระราชฐานชั้นกลาง และเขตพระราชฐานชั้นใน ที่เข้าถึงได้แค่พระมหากษัตริย์และผู้หญิงเท่านั้น ต่อมาใน พ.ศ. 2446 ได้มีการก่อสร้างพระที่นั่งอภิเศกดุสิตเพิ่มเติมขึ้นมา ใช้ในการเข้าเฝ้าพระมหากษัตริย์และเป็นที่ประชุมคณะรัฐมนตรี โดยสร้างขึ้นทางทิศตะวันออกของพระที่นั่งวิมานเมฆ

การที่พระราชวังดุสิตค่อย ๆ ขยายขึ้นและกลายเป็นที่ประทับแรมของพระมหากษัตริย์ ทำให้บทบาทของพระบรมมหาราชวังค่อย ๆ ลดลงเหลือเพียงใช้เป็นพื้นที่ในพระราชพิธีเท่านั้น

อย่างไรก็ตามการแบ่งเขตดุสิตทำให้เกิดประโยชน์เฉพาะกับชนชั้นสูงเท่านั้น เนื่องจากมีกำแพงและรั้วเหล็กดัดกั้นเขต ซึ่งเป็นการทำเครื่องหมายว่าพื้นที่ส่วนใหญ่อยู่ในการครอบครองกรรมสิทธิ์ที่ชัดเจน ภายในกำแพงและรั้วเหล่านั้นมีสนามหญ้าที่ซึ่งชนชั้นสูงได้แสดงความทันสมัยออกมา ทั้งมีการจัดกิจกรรม จับฉลาก แจกของปีใหม่ที่สนามหญ้าในงานสโมสรปีใหม่ งานเลี้ยงน้ำชาแบบฝรั่ง แต่งแฟนซี ดินเนอร์อาหารค่ำ และเล่นกีฬาแบบฝรั่ง

การสร้างพระราชวังดุสิต คือ การสร้างพระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ ให้เป็นที่ทราบโดยทั่วกันว่า พระมหากษัตริย์มีความแตกต่างจากชนชั้นอื่น ๆ เห็นได้จากการจัดแบ่งพื้นที่และล้อมรั้วเหล็ก ที่ทำให้พื้นที่นั้นไม่ใช่พื้นที่สาธารณะอีกต่อไป

รัชนก พุทธสุขา

แหล่งอ้างอิง

แจ้งความเรื่องสวนดุสิต. (2441, 7, มีนาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ 15, หน้า543.

Maurizio Peleggi. (2545). Lords of Things: ‪The Fashioning of the Siamese Monarchy's. ‬University of Hawaii Press.

แกลเลอรี่

ดูทั้งหมด

คำแนะนำการใช้งาน

การเพิ่มระยะห่างตัวอักษร

การเพิ่มขนาดลูกศรชี้ตำแหน่ง

เส้นช่วยในการอ่าน

เน้นการเชื่อมโยง

เลือกปรับชุดสี

พระราชวังดุสิต: สร้างพระราชวัง สร้างพระราชอำนาจ

แหล่งอ้างอิง

แกลเลอรี่