วันที่ 18 พฤษภาคมของทุกปี คือ “วันพิพิธภัณฑ์สากล” (International Museum Day) ซึ่งริเริ่มโดย International Council of Museums หรือ ICOM สภาพิพิธภัณฑ์ระหว่างประเทศ เพื่อชวนให้ผู้คนทั่วโลกตระหนักถึงบทบาทของพิพิธภัณฑ์ในฐานะพื้นที่แห่งการเรียนรู้ การแลกเปลี่ยน และการสร้างความเข้าใจร่วมกันในสังคม

สำหรับ ค.ศ. 2026 ICOM กำหนดธีมว่า “Museums Uniting a Divided World” — พิพิธภัณฑ์กับการเชื่อมโลกที่แตกต่าง ธีมดังกล่าวสะท้อนบทบาทสำคัญของพิพิธภัณฑ์ในโลกปัจจุบัน ที่กำลังเผชิญทั้งความเหลื่อมล้ำ ความโดดเดี่ยว ความแตกต่างทางสังคม และความเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างประชากร โดยเฉพาะการก้าวเข้าสู่ “สังคมสูงวัย” ในหลายประเทศทั่วโลก

ในบริบทเช่นนี้ พิพิธภัณฑ์อาจไม่ใช่เพียงสถานที่จัดแสดงวัตถุหรือเล่าเรื่องอดีตอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็น “พื้นที่ของความสัมพันธ์” ที่เปิดโอกาสให้ผู้คนต่างวัย ต่างประสบการณ์ และต่างภูมิหลัง ได้มาพบปะ รับฟัง และเรียนรู้ร่วมกัน

พิพิธภัณฑ์ในโลกที่ผู้คนกำลังห่างกันมากขึ้น

ICOM ชี้ให้เห็นว่า พิพิธภัณฑ์มีศักยภาพในการทำหน้าที่เป็น “สะพาน” เชื่อมโยงผู้คน ท่ามกลางโลกที่กำลังเผชิญความแตกแยกทั้งในระดับสังคม วัฒนธรรม และการเมือง พิพิธภัณฑ์จึงไม่ได้มีหน้าที่ทำให้ทุกคนคิดเหมือนกัน แต่คือการสร้างพื้นที่ที่ความแตกต่างสามารถดำรงอยู่ได้อย่างเคารพ ผ่านการรับฟัง การแลกเปลี่ยน และการเปิดพื้นที่ให้เสียงที่หลากหลายได้ถูกมองเห็น

แนวคิดนี้ยังสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของสหประชาชาติ (SDGs) ที่ ICOM ให้ความสำคัญในปีนี้ ได้แก่

• SDG 10: Reduced Inequalities
  ลดความเหลื่อมล้ำและสร้างการเข้าถึงอย่างเท่าเทียม
• SDG 16: Peace, Justice and Strong Institutions
  ส่งเสริมสังคมที่เปิดกว้าง สงบสุข และเคารพความแตกต่าง
• SDG 17: Partnerships for the Goals
  สร้างความร่วมมือเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน

เมื่อ “พิพิธภัณฑ์กับสังคมสูงวัย” กลายเป็นพื้นที่ของการเชื่อมโยงผู้คน

แนวคิดของวันพิพิธภัณฑ์สากล 2026 ยังสะท้อนให้เห็นผ่านการดำเนินงานด้าน “สูงวัยอย่างสร้างสรรค์” ของพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ ร่วมกับบริติช เคานซิล ประเทศไทยที่ดำเนินความร่วมมืออย่างต่อเนื่องตั้งแต่ พ.ศ. 2567

ความร่วมมือนี้ไม่ได้เริ่มต้นจาก “รูปแบบกิจกรรมสำเร็จรูป” หากค่อย ๆ พัฒนาเป็นพื้นที่ทดลอง เรียนรู้ และแลกเปลี่ยนร่วมกันระหว่างพิพิธภัณฑ์ นักวิชาการ ผู้ปฏิบัติงาน ชุมชน และผู้สูงวัย ผ่านเวทีเสวนา เวิร์กชอป และโครงการนำร่องที่ได้รับการสนับสนุนทุนจากบริติช เคานซิล ประเทศไทย

การดำเนินงานในช่วง พ.ศ. 2568 แสดงให้เห็นว่า พิพิธภัณฑ์สามารถทำหน้าที่มากกว่าพื้นที่จัดแสดง แต่เป็นพื้นที่ของ “การมีส่วนร่วม” และ “การสร้างความหมายร่วมกัน” ของผู้คนในสังคมสูงวัย โครงการนำร่องสะท้อนบทบาทของพิพิธภัณฑ์ในฐานะพื้นที่แห่งการรับฟังและการเชื่อมโยงผู้คนอย่างน่าสนใจ

• โครงการ “Lanna Music for Relaxation” ใช้เสียง ดนตรี การเคลื่อนไหว และกิจกรรมสร้างสรรค์ เพื่อเชื่อมโยงความทรงจำ ประสบการณ์ และวัฒนธรรมท้องถิ่นเข้ากับการดูแลสุขภาวะของผู้สูงวัย ผ่านกระบวนการที่เปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมมีส่วนร่วมอย่างเป็นธรรมชาติ
• โครงการ “ชาญชรา พื้นที่สร้างสรรค์ของคนวัยเก๋า” เปิดพื้นที่ปลอดภัยให้ผู้สูงวัยได้ถ่ายทอดเรื่องราวชีวิต ความทรงจำ และตัวตน ผ่านกระบวนการเล่าเรื่องเชิงสร้างสรรค์ สะท้อนให้เห็นว่าพิพิธภัณฑ์สามารถเป็นพื้นที่ของการยอมรับและการเยียวยาทางสังคมได้
• โครงการ “Monday Museum: พิพิธภัณฑ์เฉพาะวันจันทร์” ชวนผู้สูงวัยเข้ามามีบทบาทในการร่วมออกแบบและขับเคลื่อนกิจกรรมของพิพิธภัณฑ์ จาก “ผู้เข้าร่วม” สู่ “ผู้ร่วมสร้าง” ทำให้พิพิธภัณฑ์กลายเป็นพื้นที่ที่มีชีวิตและมีความหมายต่อชุมชน
• โครงการ “Silver Museum Guide” เปิดโอกาสให้ผู้สูงวัยทำหน้าที่เป็นผู้นำชม ถ่ายทอดเรื่องเล่าจากประสบการณ์ชีวิต เชื่อมโยงความทรงจำส่วนบุคคลเข้ากับนิทรรศการและภาพยนตร์ ก่อให้เกิดการเรียนรู้ข้ามรุ่นที่จับต้องได้
• โครงการ “ชะลอไว ชะลอวัย” ชี้ให้เห็นว่าการทำงานร่วมกับผู้สูงวัยอย่างมีความหมาย จำเป็นต้องอาศัยเวลา ความต่อเนื่อง และความไว้วางใจ การออกแบบกิจกรรมหรือการร่วมสร้างนิทรรศการจึงไม่ได้เกิดขึ้นจากการสั่งการเพียงครั้งเดียว แต่ค่อย ๆ เติบโตจากการรับฟังและการปรับตัวร่วมกัน

เมื่อมองผ่านธีม Museums Uniting a Divided World การทำงานเหล่านี้อาจเป็นตัวอย่างสำคัญที่ชี้ให้เห็นว่า “พิพิธภัณฑ์” สามารถลดช่องว่างระหว่างวัย ลดความโดดเดี่ยว และสร้างความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของสังคมให้แก่ผู้คนได้จริง

เพราะในท้ายที่สุด การเชื่อมโลกที่แตกต่าง อาจเริ่มต้นจากการเปิดพื้นที่ให้ผู้คนได้รู้สึกว่า “เสียง” และ “ประสบการณ์ชีวิต” ของตนเองยังมีคุณค่า และยังได้รับการรับฟังในสังคมร่วมสมัย

ชวนย้อนดูบทเรียนและเรื่องราวจากโครงการนำร่อง

ผู้สนใจสามารถเรียนรู้บทเรียนจากโครงการต่าง ๆ จากวีดิทัศน์ที่สะท้อนกระบวนการทำงานด้านพิพิธภัณฑ์กับสังคมสูงวัยในหลากหลายมิติ ทั้งการมีส่วนร่วม การสร้างความสัมพันธ์ การเรียนรู้ร่วมกัน และการออกแบบพื้นที่ทางวัฒนธรรมที่เปิดกว้างสำหรับทุกคน

• Lanna Music for Relaxation
  https://www.facebook.com/share/v/1BNdGJLVzn/
• ชาญชรา พื้นที่สร้างสรรค์ของคนวัยเก๋า
  https://www.facebook.com/share/v/1B5irq92Js/
• Monday Museum: พิพิธภัณฑ์เฉพาะวันจันทร์
  https://www.facebook.com/share/v/1Dd9xCULgo/
• Silver Museum Guide
  https://www.facebook.com/share/v/18QfQ3fs8N/
• ชะลอไว ชะลอวัย
  https://www.facebook.com/share/v/1CieM1GU1E/

วันพิพิธภัณฑ์สากล 2026 จึงไม่ได้เป็นเพียงการเฉลิมฉลองบทบาทของพิพิธภัณฑ์ในฐานะผู้เก็บรักษามรดกทางวัฒนธรรม แต่ยังเป็นโอกาสสำคัญในการชวนกลับมาทบทวนว่า พิพิธภัณฑ์จะสามารถเป็นพื้นที่ของการรับฟัง ความเข้าใจ และการอยู่ร่วมกันได้อย่างไรในโลกที่เต็มไปด้วยความแตกต่าง

และบางครั้ง การเชื่อมโลกที่แตกต่าง อาจไม่ได้เริ่มต้นจากสิ่งยิ่งใหญ่ หากเริ่มต้นจากการสร้างพื้นที่เล็ก ๆ ที่ผู้คนทุกวัยรู้สึกว่า ตนเองยังมีคุณค่า มีเสียง และมีความหมายต่อสังคมร่วมกัน

แหล่งข้อมูล

International Council of Museums. (2026). International Museum Day 2026: Museums uniting a divided world. https://icom.museum/en/international-museum-day-2/

แกลเลอรี่

ดูทั้งหมด