Museum Core
"ทุ่งบางกะปิ" บ้านนอกนั้นอยู่ไม่ไกล
Museum Core
12 ก.ค. 63 4K

ผู้เขียน : รัชนก พุทธสุขา

“ทุ่งบางกะปิ” บ้านนอกนั้นอยู่ไม่ไกล

 
 
 

"ทุ่งบางกะปิ" ให้ความรู้สึกว่าอยู่ไกลแสนไกล แต่เชื่อหรือไม่ เดิมนั้นหมายถึงพื้นที่สุขุมวิทตรงที่เป็นย่านธุรกิจในปัจจุบัน แค่นั้นก็ถือว่าชานเมืองมากแล้ว ยังไม่นับรวมถึงย่านบางกะปิ-หัวหมากในปัจจุบันที่อยู่ไกลออกไปอีก
 
 
ในอดีตทุ่งบางกะปินั้นขึ้นชื่อว่า “บ้านนอก” ร่องรอยความบ้านนอกปรากฏอยู่ในนวนิยายแผลเก่า ของ ไม้เมืองเดิม และธนาคารกรุงเทพ สาขาบางกะปิ แต่ตั้งอยู่ที่สุขุมวิทปัจจุบัน
 
 
 
แผลเก่าเป็นนวนิยายขนาดสั้นความยาวประมาณ 10 ยกของหนังสือขนาด 16 หน้ายก ที่เรียกกันติดปากในสมัยนั้นว่า นิยายสิบสตางค์ ซึ่งได้รับความนิยมจากผู้อ่านจำนวนมากในฐานะหนังสือเริงรมณ์ แผลเก่าคือโศกนาฎกรรมความรักที่ไม่สมหวังของหนุ่มสาวชาวบ้านนอกคู่หนึ่ง ขวัญกับเรียม ที่จบลงด้วยโศกนาฏกรรม ฉากสถานที่ในเรื่องคือ คลองปลายน้ำทุ่งบางกะปิ ย่านชานเมืองพระนคร ซึ่งในสมัยนั้นมีสภาพเป็นทุ่งนาอยู่มาก ซึ่งทุ่งบางกะปิที่ถูกเอ่ยถึงในเรื่องนั้นไม่ใช่ย่านบางกะปิหัวหมาก ดังที่รู้จักกันในปัจจุบัน แต่คือย่านสุขุมวิท-อโศก ไม่ไกลจากวัดปทุมวนารามมากนัก ส่วนคลองปลายน้ำ เหม เวชกร เคยขยายความไว้ในคำแนะนำท้ายหนังสือแผลเก่า ฉบับพิมพ์ครั้งแรกไว้ว่า
 
 
 
“คลองบางกะปินั้นข้าพเจ้าได้เคยไปเที่ยวครั้งหนึ่ง เป็นคลองเล็ก ๆ ตัดจากคลองใหญ่สระประทุม เปนสายยาว และตัดทุ่งบางกะปิและหมู่บ้านชาวไร่ชาวทุ่งซึ่งมีชีวิตเปล่าเปลี่ยวไปจนตลอดคลองแสนแสบ”
 
 
ย่านทุ่งบางกะปิสุขุมวิทเริ่มจะมีคนมาอยู่ขึ้นในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 เพื่อใช้อาศัยเป็นที่หลบภัยจากการทิ้งระเบิดของฝ่ายพันธมิตร และขยายตัวเจริญมากขึ้นจนกลายเป็นแหล่งพักอาศัยของบรรดาผู้ดี
 
 
แผลเก่าเริ่มช่วงแรกจากการที่ ไม้เมืองเดิม ได้ผูกปมให้ขวัญกับเรียมต้องพบอุปสรรค เพราะครอบครัวทั้งสองเป็นอริกันเนื่องจากข้อพิพาทเรื่องที่ดิน พ่อของเรียมโกรธแค้นถึงขนาดสั่งห้ามคบกัน ซึ่งขวัญกับเรียมนั้นเป็นเพื่อนกันตั้งแต่เล็กจนกลายเป็นคนรักกัน แต่เรื่องราวก็พลิกผันเมื่อพ่อของเรียมขายเรียมเป็นทาสน้ำเงินในราคา 100 บาทให้แก่คุณนายทองคำผู้ที่พักอาศัยอยู่ในพระนคร การไปอยู่พระนครของเรียมกลายเป็นจุดพลิกผันของชีวิตเธอและนวนิยายเรื่องนี้ จากเรื่องราวความรักอันมีอุปสรรคเพราะความขัดแย้งของครอบครัว กลายมาเป็นความขัดแย้งทางวัฒนธรรมระหว่างคน “บางกอก” กับ คน “บ้านนอก”
 

เนื่องจากเรียมมีใบหน้าคล้ายกับ “โฉมยง" ลูกสาวของคุณนายทองคำซึ่งเพิ่งเสียชีวิตไปไม่นาน เรียมจึงมิได้มีชีวิตอยู่ในพระนครเยี่ยงทาสรับใช้ แต่ได้เลื่อนสถานะขึ้นมาเป็นลูกบุญธรรม มีชีวิตอย่างสุขสบาย ได้ออกงานสังคมเชิดหน้าชูตาเยี่ยงคนบางกอกผู้มีอันจะกินคนหนึ่ง อีกทั้ง “สมชาย” ผู้เคยชอบพอกับโฉมยงก็ถือเรียมเสมือนคนรักเก่าและหมายมั่นจะแต่งงานด้วย แต่มีเหตุให้เรียมต้องกลับไปเยี่ยมพ่อที่ป่วยหนักที่ทุ่งบางกะปิและได้พบกับขวัญคนรักเก่าอีกครั้ง ซึ่งสร้างความสับสนและว้าวุ่นใจให้กับเรียมอย่างมาก ในสายตาเรียมขวัญที่ครั้งหนึ่งคือ “อ้ายเจ้าทุ่งปลายน้ำบางกะปิ พ่อทูนหัวของเรียม” บัดนี้กลายเป็นหนุ่มลูกทุ่งผู้โง่เขลาที่ “จมอยู่ในเวิ้งนาหมู่ไม้และลำน้ำ จนยากที่จะช่วยเขาให้ฉลาดกว่านี้ได้” ความเป็นนักเลงของขวัญที่ครั้งหนึ่งเรียมเคารพยำเกรงในฐานะ “อ้ายเสือแสนแสบ” บัดนี้เรียมแทบจะคลั่งให้กับความป่าเถื่อนของขวัญ
 
 
หากพิจารณานวนิยายเรื่องแผลเก่า มิได้สะท้อนเพียงเรื่องชนชั้นดังที่หลายคนเข้าใจกัน แต่กลับเป็นความแตกต่างกันทางวัฒนธรรมระหว่างคน “บางกอก” กับ “คนบ้านนอก” เป็นเรื่องของชนชั้นที่ผูกติดกับเรื่องของพื้นที่อีกด้วย ในแผลเก่าอุปสรรคที่ขัดขวางความรักของขวัญกับเรียมคือการที่เรียมเข้าไปอาศัยอยู่ในบางกอกและลังเลใจไม่รู้จะเลือกรักใครดีระหว่างสมชายกับขวัญ ที่สำคัญความแตกต่างระหว่างสมชายกับขวัญ มิใช่ว่าสมชายเป็นบุตรเจ้าคุณผู้มั่งคั่ง และขวัญเป็นลูกตาสีตาสาเท่านั้น แต่เป็นเพราะสมชายเป็นคนบางกอก ส่วนขวัญเป็นคนบ้านนอก และเหนือสิ่งอื่นใดเรียมตัดสินใจที่จะไม่เลือกรักใครสักคนเพราะเธอเลือกไม่ได้ว่าตนเองต้องการจะอยู่บางกอกหรือทุ่งบางกะปิ บทรำพึงความในใจของขวัญในท้ายเรื่อง ได้ขมวดปมปัญหาความรัก ชนชั้น และพื้นที่ ไว้อย่างรวบรัดหมดจดว่า “มันกรรมของกูคนเดียว ที่ทำให้มึงไปบางกอก… ไปบางกอกแล้วบางกอกก็เปลี่ยนมึงเสียสิ้น… บางกอกมันฆ่ากูไอ้คนบางกะปิ” ขวัญได้พูดย้ำว่า บางกอก ในที่นี้ถึงสี่ครั้ง แต่ละครั้งที่เอ่ยถึงบางกอกได้มีนัยที่เพิ่มขึ้น จากบางกอกในฐานะสถานที่แห่งหนึ่ง (มึงไปบางกอก) จนถึงบางกอกในครั้งสุดท้าย (บางกอกมันฆ่ากู) เป็นการเปรียบเทียบบางกอกที่เป็นปรปักษ์กับขวัญในฐานะเป็นตัวแทนของบ้านนอก (อ้ายคนบางกะปิ)
 
 
และโศกนาฏกรรมที่นำไปสู่ความตายของขวัญกับเรียมมีนัยมากไปกว่าความรักที่ไม่สมหวัง แต่คือโศกนาฏกรรมของวิถีชีวิตชนบทที่ต้องย่อยยับให้กับบางกอกที่ทันสมัย อีกทั้งในความเป็นจริงที่ได้ประจักษ์ว่า “ทุ่งบางกะปิ” ในอดีตได้กลับกลายมาเป็น “ย่านสุขุมวิท” ศูนย์กลางแห่งความเจริญและแหล่งพำนักของเหล่าผู้ดีมีสกุล ดูจะยิ่งตอกย้ำนัยดังกล่าวของนวนิยายเรื่องแผลเก่าได้หนักแน่นยิ่งขึ้น
 
 

บางกะปิ, ทุ่งบางกะปิ, สุขุมวิท-อโศก, ขวัญเรียม, แผลเก่า, ไม้เดิมเมือง

 รัชนก พุทธสุขา

 

แหล่งอ้างอิง

 
ชูศักดิ์ ภัทรกุลวณิชย์.  (2558).  แผลเก่า และแผลจากที่ฝากไว้ก่อน.  ใน อ่านใหม่ : เมืองกับชนบทในวรรณกรรมไทย.  กรุงเทพฯ : อ่าน.
แกลเลอรี่


ย้อนกลับ