พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระราชวัง ไทเป (National Palace Museum: NPM) หรือในภาษาพูดมักเรียกว่า “กู้กง” (故宮) และมีชื่อทางการภาษาจีนว่า Guoli Gugong Bowuyuan (國立故宮博物院) ก่อตั้งครั้งแรกที่กรุงปักกิ่งเมื่อ ค.ศ. 1925 ต่อมาได้ย้ายคอลเลกชันส่วนหนึ่งจากราชสำนักมายังไต้หวันใน ค.ศ. 1949 และเปิดทำการที่ไทเปใน ค.ศ. 1965 ปัจจุบันพิพิธภัณฑ์ดูแลผลงานราว 700,000 ชิ้น ครอบคลุมประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมจีนกว่า 5,000 ปี โดยมีเป้าประสงค์หลักคือทำให้ “มรดก” เชื่อมโยงกับชีวิตของผู้คนในวันนี้อย่างมีความหมาย.

ทำไมการทำงานกับผู้สูงวัยจึงจำเป็น

ไต้หวันก้าวสู่ “สังคมสูงวัยระดับสุดยอด” ค.ศ. 2025 ประชากรราวหนึ่งในห้าอายุ 65 ปีขึ้นไป และมีผู้สูงวัยที่มีภาวะสมองเสื่อมราว 8% แนวโน้มของสถานการณ์อาจเพิ่มเป็น 1 ใน 10 ของประชากรผู้สูงวัยจะมีภาวะสมองเสื่อมภายในสองทศวรรษหน้า ประเด็นนี้ทำให้สุขภาวะผู้สูงวัยกลายเป็นโจทย์สาธารณะเร่งด่วนที่ต้องหาคำตอบในการสร้างเสริมสุขภาพของผู้สูงวัย นอกเหนือจากปฏิบัติการทางการแพทย์ที่ใช้ยาเพียงอย่างเดียวในการบำบัดรักษา  

ผู้สูงวัยร่วมกิจกรรม Live for Today ของพิพิธภัณฑ์กู้กง นำโดยนักกิจกรรมบำบัด Ting Jung Hsu ผู้เข้าร่วมทำงานเป็นกลุ่ม ใช้การ์ดภาพเปรียบเทียบรายละเอียดกับภาพบนจอ และแลกเปลี่ยนความทรงจำจากธีมชีวิตประจำวัน กิจกรรมผสานศิลปะ การเคลื่อนไหว และคำชวนสนทนาอย่างแผ่วเบา เพื่อเสริมความมั่นใจและการสื่อสารในบรรยากาศคุ้นเคย ภาพโดยได้รับความเอื้อเฟื้อจาก Marion Tsai
ที่มา: Huang, H.-L., Hsu, T. J., & Huang, C. N. (2025, February 18). Art as therapy: The National Palace Museum’s approach to dementia care. ICOM Voices. https://icom.museum/en/news/art-as-therapy-the-national-palace-museums-approach-to-dementia-care/

นอกจากนี้ กู้กงตั้งเกณฑ์กลุ่ม “ผู้สูงวัย” ไว้ตั้งแต่อายุ 55 ปีขึ้นไป เพื่อให้การออกแบบกิจกรรมสอดคล้องกับช่วงวัยและครอบคลุมความหลากหลายของความสามารถในผู้สูงวัย กู้กงตระหนักดีถึงทำเลที่ตั้งพิพิธภัณฑ์อยู่นอกศูนย์กลางเมือง อาจเป็นอุปสรรคในการมาเยี่ยมเยือน พิพิธภัณฑ์จึงเลือก “ออกไปหาชุมชน” ผ่านเครือข่ายสถานพยาบาล ศูนย์สุขภาพ ผู้ให้บริการผู้สูงวัย และศูนย์การเรียนรู้สำหรับวัย 55+ ทดแทนการทำงานในรั้วรอบขอบชิดของพิพิธภัณฑ์

ชุดบัตร “Live for Today” : การออกแบบและการใช้งาน

ตั้งแต่ ค.ศ. 2021 กู้กงทำงานร่วมกับศูนย์วิจัยและรักษาภาวะสมองเสื่อม โรงพยาบาล Taipei Veterans General Hospital (TVGH) เพื่อทดลองการนำศิลปะมาเป็นส่วนหนึ่งในการดูแลผู้ป่วย โดยมีทีมสหวิชาชีพจากนักการศึกษาพิพิธภัณฑ์ นักประสาทวิทยา นักจิตวิทยา และนักกิจกรรมบำบัด ร่วมกันพัฒนาทรัพยากรการเรียนรู้ที่ตอบโจทย์ผู้สูงวัยและงานดูแลระยะยาว หนึ่งในกิจกรรมคือ ชุดบัตรที่ใช้ผลงานศิลปกรรมของพิพิธภัณฑ์เป็นพื้นที่ฐานในการออกแบบ ประกอบกิจกรรมที่ให้ผู้สูงวัยเล่าเรื่องจากประสบการณ์ของตน

แนวคิดสำคัญของชุดบัตร Live for Today: Cognitive Card Set คือ “อยู่กับปัจจุบัน” (Here and Now Matters Most) และ “ทุกคนคือแชมป์ในชีวิตตนเอง” ในภาษาจีน Jin-Pai (今牌/金牌) เล่นคำกับ “วันนี้” และ “เหรียญทอง” เพื่อยืนยันศักดิ์ศรีและคุณค่าของผู้ที่อยู่ร่วมกับภาวะสมองเสื่อม กระบวนการออกแบบเริ่มจากเวิร์กช็อปตั้งต้นในการระดมความคิด วางกรอบเนื้อหา คัดเลือกภาพศิลปะจากคอลเลกชันกู้กง แล้วสื่อสารสาธารณะและขยายผลด้วยการฝึกอบรมให้เจ้าหน้าที่ด้านสาธารณสุขเข้าใจรูปแบบในการใช้งานในระดับภูมิภาค ทั้งภาคเหนือ กลาง และตอนใต้ของไต้หวัน

ชุดบัตรนำภาพจากคอลเลกชันที่เชื่อมโยงกับชีวิตประจำวัน อาหาร พืช สัตว์ ของใช้ เทศกาล ฤดูกาล ตัวละครในตำนาน และผลงานชิ้นเอก โดยจัดเป็นหมวดหมู่ตามสีที่ดูแล้วเข้าใจทันที การออกแบบขนาดใหญ่ ตัวอักษรอ่านง่าย และใช้วัสดุเช็ดทำความสะอาดได้ ช่วยให้เป็นมิตรต่อสายตาและการจับถือ ผู้นำกิจกรรมใช้การ์ดเพื่อกระตุ้นความทรงจำ เชื่อมเรื่องเล่ากับศิลปะ ชุดบัตรสามารถปรับใช้ในคลินิก ชุมชน และที่บ้าน
ที่มา: Huang, H.-L. (2025). Enhancing elderly wellbeing through art: The museum’s “Live for Today” cognitive card set for dementia care and beyond [Conference presentation slides]. National Palace Museum, Taipei, Taiwan.

ชุดบัตรมี 60 ใบ แบ่งเป็น 10 หมวด (หมวดละ 6 ใบ) วางโครงเรื่องใน “สามระยะชีวิต” (วัยเด็ก–ผู้ใหญ่–บั้นปลาย) และประสบการณ์ใกล้ตัวใน 7 หมวด เช่น อาหาร พืช สัตว์ ของใช้ประจำวัน เทศกาลและฤดูกาล ตัวละครในตำนาน และผลงานชิ้นเอก พร้อม สีประจำหมวด ให้ใช้งานได้โดยสัญชาตญาณ ส่วนวัสดุในการออกแบบบัตรต้องเหมาะสม “จับถนัด ทนทาน ทำความสะอาดด้วยแอลกอฮอล์ได้” ขนาดใหญ่ (12.5 × 17.6 ซม.) สีสันสด ตัวอักษรใหญ่ และการจัดวางข้อความมีขนาดอักษรที่เป็นมิตรต่อผู้สูงวัย ขนาดของบัตรเหมาะสมการจับที่ถนัดมือ นอกจากนี้ สามารถทำความสะอาดบัตรได้ ซึ่งเหมาะกับบริบทหลังการแพร่ระบาดของโควิด-19

วิธีการใช้ชุดบุตรนั้นยืดหยุ่น เปิดกว้าง ไม่มีคำตอบตายตัว ผู้นำกิจกรรมอาจเป็นวิทยากร ผู้ดูแล ครอบครัว หรือผู้ใช้ทั่วไป สามารถใช้กรอบ 5W1H (What/Who/When/Where/Why/How) ในการสร้างบทสนทนาที่ “เชื่อมความทรงจำกับศิลปะ” ระหว่างอดีตกับปัจจุบันได้ในหลายบริบท ทั้งคลินิก ชุมชน บ้าน และพิพิธภัณฑ์ ชุดบัตรมาพร้อมกับหนังสือแนะนำผลงานศิลปะที่จัดทำโดยกู้กง และคู่มือผู้ใช้ที่จัดทำโดย โรงพยาบาล TVGH ที่ใช้ระบบสีเดียวกัน และพัฒนาฉบับ 2024 สำหรับเผยแพร่สาธารณะเพื่อชุดบัตรเข้าถึงได้กว้างขึ้น

บุคลากรสาธารณสุขและทีมพิพิธภัณฑ์ร่วมเวิร์กช็อปทดสอบต้นแบบ ปรับลำดับคำถาม ทดลองคำชวนสนทนา และตรวจทานปัจจัยด้านการเข้าถึง เช่น ขนาดตัวอักษร การออกแบบ และจังหวะกิจกรรม บันทึกข้อสังเกตลงบนกระดาษเพื่อปรับแก้อย่างรวดเร็ว วงจรทดลอง–สะท้อน–แก้ไขนี้ทำให้การ์ดใช้ได้จริงในหลากบริบท และปรับได้ตามระดับความสามารถทางการรู้คิดและพื้นหลังวัฒนธรรมที่แตกต่าง
ที่มา: Huang, H.-L. (2025). Enhancing elderly wellbeing through art: The museum’s “Live for Today” cognitive card set for dementia care and beyond [Conference presentation slides]. National Palace Museum, Taipei, Taiwan.

นอกจากนี้ กู้กงยังเดินหน้ากลยุทธ์ในการทำงานแบบ “สี่เสาหลัก” สำหรับผู้สูงวัยวัย 55+ ได้แก่ (1) โปรแกรมและเวิร์กช็อปในพิพิธภัณฑ์ เช่น ทัวร์ในพิพิธภัณฑ์ด้วยเส้นทางเป็นมิตรต่อวัย Senior Month และรูปแบบกิจกรรม on-site/online (2) การออกสู่ชุมชนผ่านเครือข่ายผู้ให้บริการสุขภาพและผู้สูงวัย (3) การพัฒนาทรัพยากรเรียนรู้ เช่น ชุดบัตร Live for Today และ Animated Artifacts: Let’s Exercise! และ (4) การสร้างสมรรถนะบุคลากรและอาสาสมัครให้ความสำคัญกับการทำงานที่เป็นมิตรกับผู้ป่วยที่มีภาวะสมองเสื่อม และส่งเสริมให้บุคลากรสามารถสร้างสรรค์การเรียนรู้ได้เองในพื้นที่รับผิดชอบ

ศิลปะที่ผู้คนสัมผัส

ผลจากการทดสอบชุดบัตรกับกลุ่มเป้าหมายทั้งบุคลากรสาธารณสุขและผู้ป่วยเมื่อ ค.ศ.2022 ชี้ว่า ชุดบัตรช่วยสร้าง “ประสบการณ์อารมณ์เชิงบวก” เสริม “ปฏิสัมพันธ์ทางสังคม” และ “ลดภาระผู้ดูแล” เมื่อมีการสื่อสารที่ดีขึ้นในหมู่ผู้สูงวัยที่มีภาวะสมองเสื่อม ต่อมาระหว่าง เดือนพฤษภาคม ค.ศ 2023 กับเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2025 กู้กงและโรงพยาบาล TVGH ได้ฝึกอบรมบุคลากรที่ให้บริการสุขภาพมากกว่า 450 คน และเกิดการนำไปใช้จริงมากกว่า 180 ครั้ง ครอบคลุมผู้เข้าร่วมโครงการเกือบ 2,000 คน ทั้งในชุมชน โรงพยาบาล และศูนย์ดูแลผู้สูงวัย

ณ โรงพยาบาล Taipei Veterans General Hospital นิทรรศการของกู้กงนำมาจัดแสดงภาพคอลเลคชันในพื้นที่ผู้รับบริการ เนื้อหาในนิทรรศการสรุปผลงานเด่นและคัดสรรวัตถุที่สัมพันธ์กับชีวิตประจำวัน พร้อมคิวอาร์โค้ดให้สำรวจต่อ ผู้ป่วย ผู้ดูแล และผู้มาเยือนพบศิลปะในโถงทางเดิน สะท้อนหลักคิดของโครงการว่า “เมื่อการเดินทางคืออุปสรรค—จงพาพิพิธภัณฑ์ไปหาผู้คน” เพื่อเปิดบทสนทนา ความทรงจำ และความสุขเล็กๆ ร่วมกัน
ที่มา: Huang, H.-L. (2025). Enhancing elderly wellbeing through art: The museum’s “Live for Today” cognitive card set for dementia care and beyond [Conference presentation slides]. National Palace Museum, Taipei, Taiwan.

ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2025 มีนิทรรศการ “Live for Today: Multiverse of Memory” ณ โรงพยาบาล TVGH ด้วยการเปิดพื้นที่โรงพยาบาลให้ผู้ป่วย ครอบครัว และผู้มาเยือนได้สัมผัสศิลปะ และเรียนรู้การทำงานจากความร่วมมือระหว่างพิพิธภัณฑ์กับโรงพยาบาล นอกจากนี้ ยังจัดเวิร์กช็อปให้ผู้สนใจมาร่วมกันประดิษฐ์ชิ้นงานอย่างสร้างสรรค์

ประสบการณ์ของพิพิธภัณฑ์กู้กงชี้ให้เห็นถึงแนวทางในการพัฒนาสื่อ สื่อดังกล่าวจะประโยชน์สำหรับพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงวัยและผู้ป่วยที่เผชิญกับภาวะสมองเสื่อม ควรคำนึงถึงองค์ประกอบต่าง ๆ คือพิพิธภัณฑ์ควรคำนึงถึงเนื้อหาของสื่อที่สอดคล้องกับ “ชีวิตประจำวัน” ของผู้คน โดยเลือกภาพจากคอลเลกชันที่โยงกับความทรงจำใกล้ตัวบุคคล สำหรับการออกแบบเพื่อการเข้าถึงจริง พิพิธภัณฑ์ควรคำนึงถึงขนาด ตัวอักษร สี และวัสดุที่เป็นมิตรต่อวัย และจำเป็นต้องสร้างระบบนิเวศในการทำงาน หรือการพัฒนาเครือข่ายของพันธมิตร ทั้งงานอบรมและทำงานร่วมกับภาคสาธารณสุข เพื่อให้ทรัพยากรนั้น ๆ ถึงกลุ่มผู้ใช้ประโยชน์จริง ข้อคิดที่กุ้กงแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนจากโครงการ นั่นคือหากการเดินทางมาพิพิธภัณฑ์คือข้อจำกัด จงพาศิลปะ “ไปหา” ผู้คน ทำให้พิพิธภัณฑ์ไม่ใช่เพียงสถานที่จัดแสดงศิลปวัตถุหรือมรดกอันล้ำค่า แต่เป็น “ขุมพลังแห่งการเยียวยาและบ่มเพาะความทรงจำ” ที่ทำงานอยู่กับสังคมในปัจจุบัน

ภาพหน้าปก: ชุดบัตร Live for Today (今牌人生認知牌卡) พัฒนาร่วมกันโดยพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติกู้กง ไทเป และโรงพยาบาล Taipei Veterans General Hospital ใช้ภาพจากคอลเลกชันจัดเป็นหมวดสี เข้าใจง่าย ทนทาน เช็ดทำความสะอาดได้ เพื่อกระตุ้นความทรงจำและบทสนทนาในคลินิก ชุมชน และที่บ้าน
ที่มา: Huang, H.-L., Hsu, T. J., & Huang, C. N. (2025, February 18). Art as therapy: The National Palace Museum’s approach to dementia care. ICOM Voices. https://icom.museum/en/news/art-as-therapy-the-national-palace-museums-approach-to-dementia-care/

Reference

Huang, H.-L. (2025, September 4). Enhancing elderly wellbeing through art: The museum’s “Live for Today” cognitive card set for dementia care and beyond [Conference presentation manuscript]. National Palace Museum, Taipei, Taiwan.

Huang, H.-L. (2025). Enhancing elderly wellbeing through art: The museum’s “Live for Today” cognitive card set for dementia care and beyond [Conference presentation slides]. National Palace Museum, Taipei, Taiwan.

แกลเลอรี่

ดูทั้งหมด