ในช่วงทศวรรษ 1970 ขณะที่สังคมอเมริกันกำลังขับเคลื่อนด้วยวัฒนธรรมบริโภคนิยมและรถยนต์คันโก้ที่เปลืองน้ำมันอย่างมาก ไม่มีใครคาดคิดว่าความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ในดินแดนห่างไกลอย่างตะวันออกกลางจะทำให้วิถีชีวิตของผู้คนต้องหยุดชะงัก เมื่อสงครามยมคิปปูร์ (Yom Kippur War) ปะทุขึ้นในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1973 กลุ่มประเทศผู้ส่งออกน้ำมันอาหรับ (Organization of Arab Petroleum Exporting Countries - OAPEC) ประกาศคว่ำบาตรการส่งออกน้ำมันเพื่อตอบโต้ที่สหรัฐอเมริกาสนับสนุนอิสราเอล ทำให้ราคาน้ำมันพุ่งสูงขึ้นถึง 300% กลายเป็นบททดสอบสำคัญที่บีบให้พญาอินทรีต้องรื้อระบบเศรษฐกิจ นโยบายพลังงาน และการใช้ชีวิตของพลเมือง บทความนี้จะชวนย้อนกลับไปดูต้นสายปลายเหตุของวิกฤตครั้งนั้นที่มีความคล้ายคลึงกับสถานการณ์ปัจจุบัน รวมถึงเรียนรู้ว่าคนอเมริกันต้องประหยัดน้ำมันกันอย่างไร

               ในบริบทของสังคม สงครามยมคิปปูร์เป็นผลพวงต่อเนื่องจากความขัดแย้งระหว่างฝ่ายอาหรับและฝ่ายอิสราเอลมาตั้งแต่การก่อตั้งรัฐอิสราเอลวันที่ 14 พฤษภาคม ค.ศ. 1948 สงครามหกวัน (The Six-Day War) ปะทุขึ้นในปี ค.ศ. 1967 อิสราเอลได้ยึดครองคาบสมุทรซีนาย (Sinai Peninsula) กับฉนวนกาซ่า (Gaza Strip) ในอียิปต์ ที่ราบสูงโกลัน (Golan Heights) ในซีเรีย และเขตเวสต์แบงค์ (West Bank) ในจอร์แดน นำไปสู่การโจมตีของฝ่ายอาหรับในวันที่ 6 ตุลาคม ค.ศ. 1973 ซึ่งตรงกับ วันยมคิปปูร์ (Yom Kippur) หรือวันล้างบาปทางศาสนายิว ซึ่งชาวอิสราเอลจะถือศีลอดและหยุดทำกิจกรรมต่างๆ ทำให้การเฝ้าระวังทางทหารลดน้อยลง ในการนี้อียิปต์และซีเรียสามารถบุกข้ามคลองสุเอซ (Suez Canal) และรุกคืบเข้าดินแดนที่อิสราเอลยึดครองได้ เมื่อสถานการณ์ย่ำแย่ สหรัฐฯ จึงตัดสินใจส่งความช่วยเหลือทางทหารแก่อิสราเอล (Operation Nickel Grass) ขณะที่สหภาพโซเวียตให้การสนับสนุนฝ่ายอาหรับ สงครามยมคิปปูร์จึงนับเป็นสงครามตัวแทนระหว่างขั้วอำนาจโลก

               กลุ่มประเทศผู้ส่งออกน้ำมันอาหรับ ตามพระราชดำริของสมเด็จพระราชาธิบดีไฟซาลแห่งซาอุดีอาระเบีย (Faisal bin Abdulaziz Al Saud) คว่ำบาตรการส่งออกน้ำมันแก่ประเทศที่เป็นพันธมิตรกับอิสราเอล ได้แก่ สหราชอาณาจักร แคนาดา ญี่ปุ่น เนเธอร์แลนด์ โปรตุเกส โรเดเซีย แอฟริกาใต้ โดยเฉพาะสหรัฐฯ ที่ได้ผลกระทบอย่างรุนแรงเนื่องจากนโยบายน้ำมันภายในประเทศที่ผิดพลาดมาก่อนหน้านั้น กล่าวคือ ประธานาธิบดีดไวต์ ดี. ไอเซนฮาวร์ (Dwight D. Eisenhower) ตั้งระบบโควตาจำกัดการนำเข้าน้ำมันตั้งแต่ปี ค.ศ. 1959 เพื่อลดการพึ่งพาต่างประเทศ แต่ทำให้เกิดผลลัพธ์ตรงกันข้าม ชาวอเมริกันใช้น้ำมันจากแหล่งในประเทศตัวเองจนร่อยหรอ อีกทั้งอุตสาหกรรมถ่านหินก็ซบเซาลงเพราะคนเปลี่ยนไปใช้น้ำมัน ซ้ำร้ายต่อมาสมัยประธานาธิบดีริชาร์ด นิกสัน (Richard Nixon) ตั้งเพดานราคาน้ำมันเพื่อลดค่าเงินเฟ้อค่าครองชีพ ทำให้ชาวอเมริกันยิ่งใช้น้ำมันราคาถูกกันอย่างฟุ่มเฟือยโดยเฉพาะรถยนต์แบบเครื่องยนต์ใหญ่ ผู้ผลิตน้ำมันในสหรัฐฯ ก็ไม่ขยายการผลิตเพราะไม่ได้กำไร จนท้ายที่สุดสหรัฐฯ ต้องยกเลิกระบบโควตาและพึ่งพาน้ำมันจากตะวันออกกลางมากถึง 83% ของยอดการนำเข้าทั้งหมดในปี ค.ศ. 1972 นับเป็นการสูญเสียความมั่นคงทางพลังงานของประเทศโดยสิ้นเชิง

 

ภาพที่ 1: ประธานาธิบดีริชาร์ด นิกสัน

แหล่งที่มาภาพ: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Richard_Nixon_presidential_portrait_(1).jpg

 

               โดยทันทีที่น้ำมันขาดแคลนและราคาพุ่งขึ้นจาก 3 ดอลลาร์เป็น 12 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล สร้างความโกลาหล ชาวอเมริกันขับรถต่อแถวกันยาวเหยียดเพื่อรอซื้อน้ำมัน บางคนต้องนอนรอในรถข้ามคืน ปั๊มน้ำมันต่าง ๆ ออกประกาศจำกัดการขายน้ำมันเพื่อป้องกันการกักตุน เช่น ขายให้แก่ลูกค้าไม่เกิน 300 ดอลลาร์ต่อคัน หรือแบ่งขายวันคู่วันคี่ เช่น หากเลขทะเบียนรถลงท้ายด้วยเลขคู่ก็สามารถซื้อน้ำมันได้เฉพาะในวันเลขคู่ เป็นต้น รวมถึงการคำนวณนับคันรถลูกค้าและนำป้ายมาตั้งกั้นแถว “ขออภัย เติมได้ถึงคันนี้เป็นคันสุดท้าย” นอกจากนี้ประธานาธิบดีนิกสันยังลงนามในกฎหมายอนุรักษ์พลังงานทางด่วนฉุกเฉิน (Emergency Highway Energy Conservation Act) เมื่อวันที่ 2 มกราคม ค.ศ. 1974 สั่งการให้ทางด่วนทั่วประเทศลดความเร็วสูงสุดจาก 80 ไมล์ต่อชั่วโมงเป็น 55 ไมล์ต่อชั่วโมง ประเมินว่าสามารถประหยัดน้ำมันได้รวมกว่า 200,000 บาร์เรลต่อวัน

               วิกฤตการณ์นี้ทำให้ชาวอเมริกันเปลี่ยนความนิยมจากการใช้รถยนต์คันใหญ่สมรรถนะสูง เช่น รถเครื่องยนต์ V8 ที่ขึ้นชื่อว่า ‘ตัวกินน้ำมัน (Gas Guzzler)’ หันไปซื้อรถยุโรปและญี่ปุ่นที่มีขนาดเล็กกว่าอย่างรถเต่าทองโฟล์คสวาเกน (Volkswagen Beetle) ของเยอรมนี และดัตสัน 1200 (Datsun 1200) ของญี่ปุ่น โดยเฉพาะการนำเข้ารถญี่ปุ่นสูงขึ้นจาก 15.3% ของตลาดรถยนต์ทั้งหมดในปี ค.ศ. 1970 เพิ่มเป็น 26.7% ในปี ค.ศ. 1980 ส่งผลให้อุตสาหกรรมรถยนต์ในประเทศต้องปรับตัวอย่างหนัก สามโรงงานยักษ์ใหญ่ ได้แก่ เจเนอรัล มอเตอร์ส (General Motors) ฟอร์ด (Ford) และไครสเลอร์ (Chrysler) ปรับลดการผลิตและหันมาออกแบบรถขนาดเล็ก เช่น เชฟโรเลต โนวา (Chevrolet Nova) เชฟโรเลต เวกา (Chevrolet Vega) ฟอร์ด ปินโต (Ford Pinto) เป็นต้น

 

ภาพที่ 2: รถเต่าในปั๊มน้ำมันทีมีป้ายจำกัดการขายคันละ 10 แกลลอน

แหล่งที่มาภาพ: https://www.history.com/articles/1970s-energy-crisis-effects

 

               นอกจากรถยนต์แล้ว ค่าน้ำมันแพงยังส่งผลกระทบต่อค่าไฟฟ้าโดยตรง บ้าน โรงเรียน และสถานที่ราชการต่าง ๆ จำเป็นต้องปรับลดอุณหภูมิฮีตเตอร์ให้เหลือ 65-72 องศาฟาเรนไฮต์ (ประมาณ 18-22 องศาเซลเซียส) บุฉนวนผนังเพิ่ม สวมเสื้อผ้าหนาในอาคาร และเปลี่ยนมาใช้เตาฟืน (Wood Stove) ที่ใช้หุงต้มอาหารได้ด้วย ประธานาธิบดีจิมมี คาร์เทอร์ (Jimmy Carter) ตัดสินใจสวมเสื้อไหมพรมนั่งหน้าเตาผิงออกโทรทัศน์เพื่อกล่าว ‘สุนทรพจน์เสื้อกันหนาว (The Sweater Speech)’ ในฤดูหนาววันที่ 2 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1977 “ปัญหาที่แท้จริงคือเราล้มเหลวที่จะวางแผนเพื่ออนาคต หรืออนุรักษ์พลังงานอย่างจริงจัง ... เราต้องเผชิญหน้าความจริงที่ว่า การขาดแคลนพลังงานเป็นปัญหาถาวร ไม่มีทางที่เราจะแก้ไขได้อย่างรวดเร็ว แต่หากทุกคนร่วมมือและเสียสละเล็กน้อย หากพวกเราเรียนรู้ที่จะอยู่อย่างมัธยัสถ์และจำไว้ว่าการช่วยเหลือเพื่อนบ้านนั้นสำคัญ เราก็จะปรับตัวและทำให้สังคมมีประสิทธิภาพมากขึ้น อีกทั้งทำให้ชีวิตส่วนตัวของเราเองมีความสุขและเกิดประโยชน์ ทุกบริษัทสาธารณูปโภคจะต้องรณรงค์การอนุรักษ์ ไม่ใช่การบริโภค ทุกบริษัทน้ำมันและก๊าซธรรมชาติจะต้องซื่อสัตย์กับประชาชน ว่ามีทรัพยากรสำรองและกำไรอยู่เท่าไร” ประธานาธิบดีคาร์เทอร์ยังลงนามกฎหมายก๊าซธรรมชาติฉุกเฉิน (Emergency Natural Gas Act) และทดลองติดตั้งแผงพลังงานแสงอาทิตย์ที่ทำเนียบขาว

 

ภาพที่ 3: ประธานาธิบดีจิมมี คาร์เทอร์ ขณะกล่าวสุนทรพจน์เสื้อกันหนาว

แหล่งที่มาภาพ: https://www.history.com/articles/1970s-energy-crisis-effects

 

 

               แม้ว่าผู้คนสมัยหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ค่อนข้างคุ้นชินกับการอดทนเสียสละเพื่อชาติ แต่ก็มีบางเรื่องที่ก่อให้เกิดความไม่พอใจในวงกว้าง เช่น นโยบายเวลาออมแสงฉุกเฉิน (Emergency Daylight Saving Time) เวลาออมแสงคือการปรับเวลาในฤดูร้อนให้เร็วขึ้น 1 ชั่วโมง (ช่วงเดือนมีนาคม) และปรับกลับมาเป็นเวลามาตรฐานในช่วงฤดูใบไม้ร่วง (ช่วงเดือนพฤศจิกายน) เพื่อยืดเวลาแสงสว่างในตอนเย็นให้ยาวนานขึ้น ช่วยลดการใช้ไฟฟ้าลง แต่เมื่อวันที่ 15 ธันวาคม ค.ศ. 1973 ประธานาธิบดีนิกสันผ่านกฎหมายให้ใช้เวลาออมแสงไปตลอดทั้งปี เนื่องจากประเมินว่าช่วยประหยัดน้ำมันได้ 150,000 บาร์เรลต่อวันในฤดูหนาว ทว่านโยบายนี้ทำให้ทุกคนต้องเผชิญความหนาวเหน็บตอนเช้ามืด โดยเฉพาะเด็ก ๆ ที่ต้องไปโรงเรียนตกอยู่ในความไม่ปลอดภัย จึงล้มเลิกนโยบายนี้หลังจากผ่านไป 10 เดือน

               ในช่วงเวลาเดียวกัน แรงกดดันจากค่าครองชีพที่สูงขึ้น บวกกับการจำกัดความเร็วบนทางด่วนที่ทำให้ขับรถได้ระยะทางต่อวันสั้นลงมาก ทำให้เกิดการประท้วงจากกลุ่มคนขับรถบรรทุก (Trucker Strikes) โดยเริ่มจากในรัฐแคนซัส (Kansas) ภาคตะวันตกกลางของสหรัฐฯ คนขับรถบรรทุก เจ. ดับเบิ้ลยู. เอ็ดวาร์ดส์ (J.W. Edwards) เริ่มประกาศวิทยุท้องถิ่นว่าจะปิดทางหลวง I-80 ที่วิ่งข้ามประเทศจากตะวันออกไปตะวันตกในวันที่ 3 ธันวาคม ค.ศ. 1973 จุดชนวนให้คนขับรถบรรทุกทั่วประเทศทำตาม มีการยิงกระสุนใส่รถยนต์และคุกคามผู้สัญจรบนถนนอื่น ๆ เช่น กรีดยางรถ ปาอิฐจากสะพานลอย ทำให้มีผู้เสียชีวิตและได้รับบาดเจ็บ กรณีรัฐโอไฮโอ (Ohio) เจ้าหน้าที่ระงับเหตุด้วยแก๊สน้ำตา สุดท้ายแล้วผู้ขับรถบรรทุกถูกไล่ออกกว่า 100,000 คน เกิดการเจรจาระหว่างเอ็ดวาร์ดส์กับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง และระหว่างกลุ่มตัวแทนสมาคมคนจับรถบรรทุกกับเจ้าหน้าที่รัฐอื่น ๆ เพื่อตกลงมาตรการช่วยเหลือ จนกระทั่งเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1974 การประท้วงจึงซาลง

 

ภาพที่ 4: การประท้วงจากกลุ่มคนขับรถบรรทุก

แหล่งที่มาภาพ: Williams, Joseph A. “When Truckers Shut Down America to Protest Oil Prices—and Became Folk Heroes.” A&E Global Media, 7Jan 2019, https://www.history.com/articles/oil-crisis-1973-truck-strike.

 

               วิกฤตน้ำมัน 1973 คลี่คลายด้วยวิธีทางการทูตเมื่อเฮนรี คิสซินเจอร์ (Henry Kissinger) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ เดินทางไปกรุงไคโร (Cairo) ประเทศอียิปต์ กรุงดามัสคัส (Damascus) ประเทศซีเรีย และกรุงเยรูซาเล็ม (Jerusalem) ประเทศอิสราเอล เพื่อเจรจาให้ถอนทหารและการหยุดยิงอย่างเป็นรูปธรรม เมื่ออิสราเอลและอียิปต์ตกลงแยกย้ายกำลังพลออกจากกัน กลุ่มประเทศผู้ส่งออกน้ำมันอาหรับจึงประกาศยุติการคว่ำบาตรในวันที่ 18 มีนาคม ค.ศ. 1974 และน้ำมันเริ่มกลับมาไหลเวียนสู่ตลาดโลกอีกครั้ง หลังจากนั้นไม่นานก็เกิดการปฏิวัติอิหร่านในปี ค.ศ. 1979 ทำให้เกิดวิกฤตน้ำมันรอบใหม่ แต่ทุกคนพร้อมรับมือสถานการณ์มากขึ้น ทั้งสหรัฐฯ และชาติพันธมิตรได้แสวงหาแหล่งน้ำมันนอกตะวันออกกลาง เช่น ทะเลเหนือและอลาสกา รวมถึงพัฒนาแหล่งพลังงานนิวเคลียร์และถ่านหินของตนเอง ชาวอเมริกันได้รับบทเรียนสำคัญ และเลิกเชื่อว่าทรัพยากรธรรมชาติมีให้ใช้ไม่จำกัดและราคาถูก รวมถึงตระหนักได้ว่าความมั่นคงของชาติไม่ได้อยู่ที่อาวุธเพียงอย่างเดียว แต่ต้องมี 'สายพานพลังงาน' ที่มั่นคงและยั่งยืนด้วย

 

แหล่งข้อมูล

Alamer, Sultan. “How Henry Kissinger Bungled the Arab Oil Embargo.” New Lines Magazine, 8 Apr. 2024, https://newlinesmag.com/argument/how-henry-kissinger-bungled-the-arab-oil-embargo/#:~:text=Before%20the%20eruption%20of%20the%201973%20war%2C%20Kissinger%20underestimated%20Saudi,had%20fought%20hard%20to%20prevent

Capretto, Anthony. “The Event That Changed The American Automotive Landscape Forever.” CarBuzz, 28 Sep. 2024, https://carbuzz.com/how-the-oil-crisis-and-the-epa-changed-the-automotive-industry/

Graefe, Laurel. “Oil Shock of 1978-79.” Federal Reserve History, 22 Nov. 2013, https://www.federalreservehistory.org/essays/oil-shock-of-1978-79

Greenspan, Jesse. “What It Was Like to Live Through the 1970s Energy Crisis.” A&E Global Media, 18 Mar. 2026, https://www.history.com/articles/1970s-energy-crisis-effects.

National Archives. “February 2, 1977: Report to the American People on Energy.” University of Virginia, n.d., https://millercenter.org/the-presidency/presidential-speeches/february-2-1977-report-american-people-energy.

Peters, Gerhard and John T. Woolley. “Statement on Signing the Emergency Daylight Saving Time Energy Conservation Act of 1973.” The American Presidency Project, n.d., https://www.presidency.ucsb.edu/documents/statement-signing-the-emergency-daylight-saving-time-energy-conservation-act-1973.

Williams, Joseph A. “When Truckers Shut Down America to Protest Oil Prices—and Became Folk Heroes.” A&E Global Media, 7Jan. 2019, https://www.history.com/articles/oil-crisis-1973-truck-strike.

Zeidan, Adam and Britannica Editors. “Yom Kippur War.” Britannica, 23 Mar. 2026, https://www.britannica.com/event/Yom-Kippur-War.