*ภาพปกถูกสร้างขึ้นด้วย AI เพื่อประกอบบทความเท่านั้น

 

               ในปีพ.ศ. 2569 ภาพยนตร์ไทยเรื่อง “พนักงานใหม่ (โปรดรับไว้พิจารณา)” มีโอกาสได้ไปฉายในหลายประเทศ แก่นสาระบอกเล่าเรื่องราวของผู้หญิงในฐานะมนุษย์เงินเดือนที่มีตำแหน่งในอาชีพเป็น “ทรัพยากรบุคคล” ซึ่งกำลังตั้งครรภ์ และมีความกังวลตลอดเวลาถึงอนาคตของลูกว่าจะเป็นอย่างไร เมื่อการทำงานในปัจจุบันเป็นแบบทุนนิยมยุคปลายที่กำลังกลืนกินความคิดและการสร้างสรรค์ของมนุษย์ ขณะที่ผู้หญิงก็ถูกคาดหวังให้เป็นทั้งแม่และภรรยาภายใต้ความกดดันจากภาระการทำงานเลี้ยงชีพและงานบ้านล้นมือ

 

ภาพที่ 1 'เฟรน' ตัวละครหลักในภาพยนตร์เรื่อง Human Resource (2569)

แหล่งที่มาภาพ: https://happeningandfriends.com/article-detail/497?lang=th

 

               ภาพยนตร์เรื่องนี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับแรงงาน หรือศัพท์ภาษาอังกฤษว่า Labor และอาจทำให้ผู้ชมบางคนสงสัยว่าเหตุใดคำว่าแรงงานจึงพ้องกับชื่อเรียกในภาษาอังกฤษของ “ห้องทำคลอด” ที่ใช้คำว่า “Labor room” ตลอดจนคำศัพท์เฉพาะทางการแพทย์ที่เกี่ยวข้องกับการคลอดบุตร เช่น อาการเจ็บท้องคลอด (Labor Pain) ระยะต่าง ๆ ของการคลอด (Stage of Labor) แน่นอนว่า คำศัพท์เหล่านี้สะท้อนเกี่ยวกับแนวคิดที่สัมพันธ์เชื่อมโยงกัน ทั้ง “การเกิด” และ “การประสบความยากลำบาก” รวมถึง แรงงานนับตั้งแต่หลังการคลอดเป็นทารกอย่างมีนัยสำคัญ

 

+

ภาพที่ 2 ทารกในครรภ์ขณะเตรียมคลอด (Childbirth position)

แหล่งที่มาภาพ: https://en.wikipedia.org/wiki/Childbirth#/media/File:Bumm_158_lg.jpg

 

กำเนิดจากความเจ็บปวดยากเหลือแสน

               หากสืบค้นกลับไปหาประวัติศาสตร์รากศัพท์ภาษาอังกฤษของคำว่า Labor ก็ต้องย้อนไปหาคำว่า labor ในภาษาละติน และ labeur ในภาษาฝรั่งเศสโบราณ ความหมายดั้งเดิมของคำนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การใช้แรงงานในระบบเศรษฐกิจอย่างที่เข้าใจกันในปัจจุบัน แต่คำนี้มีความหมายรวมถึง "การออกแรงทางกายภาพอย่างหนักหน่วง" "ความยากลำบาก" และ "ความเจ็บปวดทรมาน"

               ดังนั้น ความหมายดั้งเดิมของรากศัพท์สะท้อนให้เห็นภาพชัดเจนว่า การคลอดลูกเป็นงานหนักหนาสาหัสที่สุดอย่างหนึ่งที่ร่างกายมนุษย์ต้องเผชิญ ทั้งภาวะการหดรัดตัวของมดลูก การเบ่ง และความเจ็บปวดที่อาจใช้เวลายาวนานหลายชั่วโมง (หรือบางครั้งหลายวัน) ซึ่งสอดคล้องกับนิยามการทำงานหนักและการออกแรงอย่างสมบูรณ์แบบ เช่นเดียวกับภาษาฝรั่งเศสที่ใช้คำว่า travail (การทำงาน) ในการอธิบายภาวะเจ็บท้องคลอด แล้วใครเป็นผู้ริเริ่ม และเริ่มใช้เมื่อไร?

               ทั้งนี้ คำว่า Labor ในบริบทการคลอดบุตรไม่ได้ถูกประดิษฐ์ขึ้นโดยสมาคมวิชาชีพแพทย์ หรือสูตินรีแพทย์ในโรงพยาบาลสมัยใหม่ แต่เป็นคำศัพท์ที่เติบโตมาจากภาษาพูดของคนทั่วไปที่ใช้อธิบายปรากฏการณ์ตามธรรมชาติ หลักฐานทางนิรุกติศาสตร์ชี้ให้เห็นว่า ชาวอังกฤษเริ่มใช้กลุ่มคำอย่าง "labour of birth" (การทำงานของการเกิด) มาตั้งแต่ช่วงต้นศตวรรษที่ 15 และเริ่มใช้คำศัพท์เดียวเฉพาะ labor เพื่อสื่อถึงการเจ็บท้องคลอดอย่างเป็นทางการในช่วงทศวรรษ 1590

               นอกจากนี้ยังพบหลักฐานการใช้งานที่ชัดเจนในคัมภีร์ไบเบิลฉบับพระเจ้าเจมส์ ปี ค.ศ. 1611 ในบทปฐมกาล บรรยายถึงการเจ็บท้องคลอดของนางราเชลว่า "hard labour" หรือความยากลำบากในการคลอดจนนำมาซึ่งความตาย

 

ภาพที่ 3 มรณกรรมแห่งนางราเชล (The Death of Rachel) โดยคัมภีร์ระบุถึงตอนนี้ว่า “เขาทั้งหลายไปจากเบธเอลใกล้จะถึง

เอฟราธาห์ นางราเชลจะคลอดบุตรก็เจ็บครรภ์นัก ต่อมาขณะที่นางเจ็บครรภ์นัก หญิงผดุงครรภ์บอกนางว่า

"อย่ากลัว ท่านจะได้บุตรชายคนนี้ด้วย" อยู่มาเมื่อชีวิตใกล้ดับ (เพราะนางถึงแก่ความตาย) นางเรียกบุตรนั้นว่า

เบนโอนี แต่บิดาเรียกเขาว่า เบนยามิน” ปฐมกาล 35:16-17 (KJV) ซึ่งมีการกล่าวถึงบทบาทของหมอตำแยด้วย

แหล่งที่มาภาพ: https://upload.wikimedia.org

 

               บรรดาหมอตำแย แม่บ้าน และหญิงสามัญชนในยุคกลางที่ต้องเผชิญหน้ากับภาวะวิกฤตระหว่างความเป็นความตายในห้องคลอด (ในอดีตมักเป็นห้องนอนในบ้าน) จึงเลือกใช้คำนี้อธิบายสถานการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างตรงไปตรงมา สื่อให้เห็นถึงความเหน็ดเหนื่อยแสนสาหัสทางร่างกาย ซึ่งเกิดรวมหมู่และเป็นกิจกรรมที่คนหลากหลายในชุมชนมาร่วมแรงช่วยกัน

 

ว่าด้วย 'ฮานน่าห์ อาเรนท์’ เรื่อง “มนุษยสภาวะ” และการออกแรงเพื่อชีวิต

               ในประวัติศาสตร์การใช้คำว่า Labor หรือ Labour มีการกล่าวอ้างถึงฮันนาห์ อาเรนท์ (Hannah Arendt) นักทฤษฎีการเมืองชาวเยอรมันเชื้อสายยิวที่อพยพมายังอเมริกาในช่วงเหตุการณ์ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิว และเคยเป็นคนไร้รัฐในช่วงหนึ่ง ในผลงานชื่อ มนุษย์สภาวะ (The Human Condition, 1958) อาเรนท์ได้นำเสนอแนวคิดเรื่อง ชีวิตแห่งการปฏิบัติการ (Vita Activa) โดยแบ่งกิจกรรมของมนุษย์ออกเป็น 3 ระดับ ได้แก่ การใช้แรงงานเพื่อยังชีพ (Labor) การทำงานสร้างสรรค์เครื่องมือสิ่งประดิษฐ์ (Work) และการกระทำทางการเมืองบนพื้นที่สาธารณะ (Action) ซึ่งเป็นกิจกรรมที่อยู่บนสุดและเป็นกิจกรรมที่มีเฉพาะในมนุษย์เท่านั้น โดยเป็นกิจกรรมที่เชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับการพูดคุยและถกเถียงอย่างเสรีระหว่างพลเมือง เพื่อสร้างการยอมรับและอำนาจทางการเมืองแบบไม่ใช้ความรุนแรง

 

ภาพที่ 4 ฮันนาห์ อาเรนท์ (1906-1975)

แหล่งที่มาภาพ: https://k-larevue.com/en/2021/11/18/hannah-arendt-an-enigma/

 

               ทั้งนี้ อาเรนท์จัดให้การใช้แรงงานอยู่ในจุดล่างสุดของการกระทำแห่งความเป็นมนุษย์อันเกิดจาก "ความจำเป็นทางชีวภาพ" (biological necessity) เป็นกิจกรรมที่ต้องทำซ้ำเป็นวัฏจักรไม่มีวันจบสิ้นเพื่อรักษาชีวิตและเผ่าพันธุ์ให้คงอยู่ (กิน นอน ขับถ่าย สืบพันธุ์) การตั้งครรภ์ การคลอดบุตร และการเลี้ยงดูทารกล้วนถูกจัดให้อยู่ในปริมณฑลของการใช้แรงงานที่เรียกว่า สัตว์แรงงาน (Animal laborans) ซึ่งเป็นคตินิยมที่มาจากฐานคิดแบบโลกโบราณที่แบ่งแยกโลกสาธารณะ และโลกครัวเรือนอย่างชัดเจน

               ดังนั้น การจัดประเภทลักษณะนี้จึงถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักจากกลุ่มนักสตรีนิยมคลื่นลูกที่สอง (ช่วงทศวรรษ 1960-80) ว่าเป็นการผลิตซ้ำโครงสร้างแบบกดทับผู้หญิงด้วยมุมมองที่ว่างานเกี่ยวกับการเจริญพันธุ์ (Reproductive labor) เป็นเพียงเรื่องของสัญชาตญาณทางชีวะที่ไร้เสรีภาพ และขีดเส้นจำกัดให้อยู่ในพื้นที่ส่วนตัวครัวเรือน (Private sphere) ซึ่งนับเป็นการกดทับคุณค่าของความเจ็บปวดและการเสียสละของผู้หญิงในหน้าประวัติศาสตร์

               อย่างไรก็ดี อาเรนท์มีความเชื่อว่ามนุษย์ทุกคนที่เกิดมาบนโลกใบนี้ ไม่ได้เกิดมาเพื่อตายตามวัฏจักรธรรมชาติเท่านั้น แต่ทุกการเกิดคือ "การเริ่มต้นใหม่" (A new beginning) ที่เข้ามาขัดจังหวะความน่าเบื่อหน่ายของโลก ทารกทุกคนเป็นสิ่งมหัศจรรย์ที่คาดเดาไม่ได้และมีศักยภาพที่สร้างสรรค์การกระทำ และนำมาสู่ความเปลี่ยนแปลงที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ดังนั้น การเจ็บท้องคลอดซึ่งเป็นงานหนักที่สุดของมนุษย์ และงานอื่นๆ ในครัวเรือนก็ควรได้รับการตีความใหม่เช่นกัน แน่นอนว่าผู้หญิงไม่ควรแบกภาระแห่งการดูแลอนาคตของมนุษย์ไว้เพียงลำพังแต่ฝ่ายเดียว

 

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

Harper, D. (n.d.). Labor (n.). In Online Etymology Dictionary. https://www.etymonline.com/word/labor

Honig, B. (Ed.). (1995). Feminist interpretations of Hannah Arendt. Pennsylvania State University Press.

The Holy Bible, King James Version. (2017). Thomas Nelson. (Original work published 1611).

Voice, P. (2014). Labour, work and action. In P. Hayden (Ed.), Hannah Arendt: Key Concepts (pp. 36–51). Routledge.

พระคริสตธรรมคัมภีร์: ฉบับ King James Version. หนังสือปฐมกาล 35 (ม.ป.ป.). Bible.com. https://www.bible.com/th/bible/175/GEN.35.KJV

 

*หมายเหตุ

ผู้เขียนได้รับแรงบันดาลใจจากโพสต์บทสนทนาของคุณนวพล ธำรงรัตนฤทธิ์ กับคุณจอน ล็อก ตามลิงก์ https://www.facebook.com/ternawapol/photos/labor-room